علّامه شعرانى : متكلّمان صدر اسلام اختلاف كردند كه قرآن قديم است يا حادث و عامّهء مردم ، قديم بودن قرآن را پذيرفتند و حدوث آن را بدعت مىشمردند ؛ چون عوام تابع عواطف خويشند نه عقل . و علماى شيعه گويند : قرآن كلامى است حادث . و متأخّران اهل سنّت نتوانستند از گفتار ناسنجيدهء قدماى خود سرپيچند و هم نتوانستند آن را با عقل منطبق سازند ، گفتند : آن كلام خدا كه قديم است ، اين الفاظ و عبارات نيست ، بلكه كلام نفسى است قائم به ذات حقّ و از صفات اوست . و اين سخن هم نامعقول است ، چنان‌كه خواجه فرمود : « و النفّساني غيرمعقول » . « 1 » مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ . . . وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ . « 2 » مؤلف : و آيت‌هاى ديگر مانندند و محتمل معانى متعدّده كه متّضح نيست مقصود از آن به جهت اجمال يا مخالف ظاهر ، مگر به تفحّص و نظر در آن فضل علما ظاهر گردد و حرص ايشان زياده شود بر اجتهاد در تدبّر آن و تحصيل علومى كه استنباط مراد به آن متوقّف باشد بر آن و به جهت اتعاب قرايح در استخراج معانى و توفيق ميان آن و محكمات تا معناى مقصود آن را دريابند و به معالى درجات نائل گردند . علّامه شعرانى : متشابه گاهى متشابه اللفظ است ، مانند حروف مقطّعه و گاهى متشابه المعنى است ، مانند قيامت و وقت آن و هريك مراتب مختلفه دارد ؛ شايد چيزى نسبت به يكى متشابه باشد و نسبت به ديگرى محكم و راسخان در علم نيز مراتب دارند ، افضل از همه ائمه عليه السّلام ، ابن عبّاس و بزرگان ديگر فى الجمله دقايقى در مىيابند . حاصل آن‌كه متشابه به نسبتى است و آن معنى را خداوند متعال مجمل گذاشته كه صلاح در دانستن آن نبود ، مانند وقت قيامت . « 3 » مؤلف : و اقوال علما در اين محكم و متشابه مختلف است .

--> ( 1 ) . روح الجنان ، ج 2 ، ص 441 . ( 2 ) . ال عمران ( 3 ) آيهء 7 . ( 3 ) . منهج الصادقين ، ج 2 ، ص 175 .