اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها « 1 » و يك جاى به ملك الموت في قوله قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ « 2 » و در اين آيه بر فعل مجهول ما لم يسمّ فاعله فرمود . علّامه شعرانى : و در جاى ديگر فرمود : الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ . « 3 » و سرّ اختلاف آن است كه كار را به فاعل مباشر و سبب و واسطه و آلت نسبت توان داد . آن‌چه فرشتگان كنند به رئيس و بزرگ آنان كه ملك الموت است ، نسبت توان داد و فعل ملك الموت را به خداى تعالى . نظير آن‌كه حكما گويند : خداى تعالى براى هر كار عقلى ، يعنى موجود مجرّد عاقلى آفريد و موكلّ بر آن كرد . و از اين لازم نيايد كه خلقت عالم از خداى تعالى نباشد و از عقول باشد ؛ زيرا كه هرچه از عقل يا ملائكه يا ملك الموت يا جبرئيل يا از اسباب مادّى مانند ماه و خورشيد و ابر و باران و آب و باد و غذا و دوا و ساير چيزها صادر شود در حقيقت از خداست چون ؛ اينها وجود مستقلّ ندارند ، مانند نورى كه از چراغ بر آيينه تابد و از آيينه بر ديوار افتد و همهء ما سوى اللّه به منزلت آينه‌اند كه نور از خود ندارند . « 4 » مؤلف : و به نزديك ما عدّة المتوفى عنها زوجها چهار ماه و ده روز باشد ؛ سواء اگر دخول بوده باشد و اگر نبوده ، باشد ، اگر زن آزاد بود و اگر برده . علّامه شعرانى : و در متعه خلاف است و احتياط در چهار ماه و ده روز . « 5 » مؤلف : و جملهء فقها خلاف كرده‌اند و گفته‌اند : دو ماه و پنج روز باشد عدّهء پرستار بر نيمهء عدّهء زن آزاد . و بعضى اصحاب ما هم اين گفتند و در عدّهء آبستن گفتند جماعتى فقها كه وضع حمل باشد و اگرچه مرد را هنوز دفن نكرده باشند . علّامه شعرانى : پرستار كنيز است و صاحب شرائع « 6 » اختيار اين قول كرده و همين

--> ( 1 ) . زمر ( 39 ) آيهء 42 . ( 2 ) . سجده ( 32 ) آيهء 11 . ( 3 ) . نحل ( 16 ) آيهء 28 . ( 4 ) . روح الجنان ، ج 2 ، ص 249 . ( 5 ) . همان ، ص 252 . ( 6 ) . شرائع الاسلام ، كتاب الطلاق ، ص 215 .