پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله چنين فرمود ، الّا آن‌كه گويند : بسيار آن مسكر است و حرام و اندك آن مسكر نيست تا حرام باشد . در جواب گوييم : مسكر اسم جنس است و مراد جنس مسكر است نه قدر مسكر و شامل اندك و بسيار مىشود و آن‌كه بسيارش سكر آورد ، بر اندك آن هم اطلاق مسكر توان كرد و اخراج آن بىدليل صحيح نيست . سوم آن‌كه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود : آن‌چه بسيارش مستى آورد ، اندكش نيز حرام است . « 1 » مؤلف : و رسول صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « إنّ من التمر لخمرا و إنّ من العنب لخمرا و إنّ من الزبيب لخمرا و إنّ من العسل لخمرا و إنّ من الحنطة لخمرا و إنّ من الشعير لخمرا و إنّ من الذرّة لخمرا » ؛ گفت : از انگور خمر بود و از خرما خمر بود و از مويز و انگبين خمر بود و از ارزن و جو و گندم . علّامه شعرانى : چنان‌كه گفتيم از هرچيز كه شيرين باشد و يا مادّهء نشاسته داشته باشد ، خمر توان ساخت ، الّا آن‌كه انگور مستعدّتر است و مايه‌اى كه آن را به جوش آورد در دانه‌هاى انگور موجود است . امّا در چيزهاى ديگر به تدبير و علاج و مايه زدن بايد جوش آورد . بايد دانست استحالات تدريجى است ، چنان‌كه سركه به تدريج ترش مىشود و غوره به تدريج شيرين مىگردد . آب انگور و ديگر ميوه‌ها نيز به تدريج مسكر مىشود و آغاز پيدايش الكل در آنها محسوس نيست . و عصير انگور چون به جوش آيد ، علامت پيدايش الكل است و همان را شارع سبب حرمت و نجاست آن قرار داد تا از الكل اجتناب كنند ؛ اگرچه به سبب قلّت سكر آن محسوس نباشد . و مستى كامل تا يك سال پس از جوش آمدن حاصل شود . و اطبّاى قديم آب انگور را چون كمتر از شش ماه بر آن بگذرد ، مسطار مىگفتند و مستى آن ضعيف است و پس از آن قوى مىشود . و اگر آب انگور را به آتش بجوشانند و پس از آن

--> ( 1 ) . روح الجنان ، ج 2 ، ص 187 .