تو را بر تو حقّى است ، و به يقين چشم تو را بر تو حقّى است ، ديداركنندهء تو را بر تو حقّى است و همسرت را بر تو حقّى است . » « 1 » و در حديث ديگرى آمده است كه سلمان فارسى به ابو درداء مىگويد : « همانا پروردگارت را بر تو حقّى است و روح و روانت را بر تو حقّى است و خانواده‌ات را بر تو حقّى است ، بنابراين حقّ هر حق‌دارى را به او بده ! پس از اين گفت‌وگو ، ابو درداء خدمت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رسيد و اين‌ها را خدمت آن حضرت عرض كرد ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : سلمان راست گفته است » . « 2 » و هم‌چنين رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در موارد زيادى ، به تبع حالت موجود ، به اعراض از دنيا نصيحت مىكرد و يا دنياخواهى را ملامت مىفرمود و يا در عبادت ، زياده‌روى را نكوهش مىكرد ، مثل سحرخيزى طولانى و روزه‌دارى مستمّر و از اين قبيل ، روزى در يكى از مسافرت‌هايش ديد جمعيّتى از مردم در پيرامون مردى او را از تابش خورشيد سايه مىكردند ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پرسيد : اين كيست ؟ عرض كردند : مردى روزه‌دار است ، فرمود : « روزه‌دارى در سفر كار خوبى نيست » . « 3 » ( يعنى در چنين سفر بامشقّت روزه درست نيست ) . از ابن عبّاس نقل شده ، مىگويد : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از مدينه به قصد مكّه بيرون شد و روزه گرفت تا به عسفان رسيد ، سپس آب خواست و آن را روى دستش بلند كرد تا مردم ببينند و روزه‌اش را افطار كرد تا به مكّه رسيد و اين اتّفاق در ماه رمضان بود ، ابن عبّاس هميشه مىگفت :

--> ( 1 ) - ر ك : صحيح بخارى : 2 / 696 ، حديث 1873 ، حديث 1873 و ص 697 ، حديث 1874 و 5 / 2272 ، حديث 5783 ؛ صحيح ابن حبان : 8 / 337 ، حديث 3571 ؛ سنن كبرا بيهقى : 4 / 299 ، حديث 8257 ؛ سنن كبرا : 2 / 176 ، حديث 2923 ؛ مسند احمد : 2 / 198 ؛ التّرغيب و التّرهيب : 3 / 250 ، حديث 3904 ؛ فتح البارى : 3 / 39 و 4 / 217 و : 10 / 531 ، حديث 5783 ؛ الطّبقات الكبرى : 4 / 263 ؛ المحلى : 7 / 12 . ( 2 ) - ر ك : صحيح بخارى : 2 / 694 ، حديث 1867 و 5 / 2273 ، حديث 5788 ؛ تفسير ابن كثير : 3 / 400 ؛ سير اعلام النّبلاء : 1 / 542 ؛ صحيح ابن حبّان : 2 / 42 ؛ مسند ابى يعلى : 2 / 193 ؛ تاريخ واسط : 1 / 233 ؛ الاستيعاب : 2 / 637 ؛ سنن ترمذى : 4 / 608 ، حديث 2413 ؛ صفوه الصّفوه : 1 / 356 ؛ نصب الرّايه : 2 / 465 ؛ نيل الأوطار : 4 / 346 . ( 3 ) - ر ك : صحيح بخارى : 2 / 687 ، حديث 1844 ؛ الانتصار : ص 192 ؛ الفردوس بمأثور الخطاب : 3 / 380 ، حديث 1556 ؛ فتح البارى : 4 / 183 ؛ النّاصريات : ص 257 ؛ التّمهيد ابن عبد البرّ : 2 / 172 ؛ الخلاف : 1 / 572 ؛ شرح نووى بر صحيح مسلم : 7 / 229 ؛ السّرائر : 1 / 393 ؛ شرح سنن ابن ماجه : 1 / 120 ، حديث 1661 ؛ المعتبر : 2 / 645 ؛ لسان الميزان : 3 / 50 ، حديث 187 ؛ تهذيب التّهذيب : 3 / 389 ، حديث 788 ؛ تهذيب الكمال : 24 / 172 ، حديث 4973 ؛ مختلف الشّيعه : 3 / 379 .