« رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روزه گرفت و افطار كرد ، پس هركه بخواهد روزه بگيرد و هركه بخواهد افطار كند . » « 1 » . . . و مشابه اين نيز - امّا در زمينهء ديگرى - چنين اتّفاق افتاده است ، « انس از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل كرده است كه آن حضرت پيرمردى را ديد كه به دو پسرش تكيه داده و راه مىرود ، پرسيد : به اين مرد چه شده است ؟ گفتند : نذر كرده است كه راه برود ! « 2 » فرمود : خداوند از اين‌كه اين مرد خودش را عذاب دهد ، بىنياز است ! و دستور داد سوار بر مركب شود » . « 3 » با اين همه ، خود اين سنّت براى ما اين مطلب را بيان مىكند كه از جمله عادت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آن بود كه تلاش زياد همسانى براى نصيحت به ديگران جهت اعراض از راحت‌طلبى مىكرد . به اين ترتيب ، هيچ شبى را مطلقا به‌طور كامل نخوابيد و احيانا در نمازش آن‌قدر در دل شب سرپا مىايستاد كه پاهايش ورم مىكرد و به يقين تمام شب را به‌خصوص دههء آخر رمضان بيدار مىماند و نماز مىخواند و به اصحابش امر مىكرد ، آنها نيز همان كارى را بكنند كه او مىكند ، از ابو سعيد خدرى نقل شده است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در دههء وسط ماه رمضان اعتكاف مىكرد ، سالى اعتكاف كرد تا شب بيست و يكم كه شد ، يعنى آن شب كه بامدادش از اعتكاف بيرون مىشد ، فرمود : « هركه مىخواهد با من اعتكاف كند ، بايد دههء آخر را اعتكاف كند . » « 4 » و بسيارى از اوقات روزه را در خلال روزهاى زياد متوالى شبانه روز به هم وصل مىكرد ، و در آن باره از آن حضرت سؤال مىشد ( وقتى كارى را انجام مىداد كه ديگران را از انجام آن نهى مىكرد . ) ،

--> ( 1 ) - ر ك : صحيح بخارى : 2 / 687 ، حديث 1846 و 4 / 1559 ، حديث 4029 ؛ صحيح مسلم : 2 / 785 ، حديث 1113 ؛ صحيح ابن حبان : 8 / 331 ، حديث 3566 ؛ سنن ابى داود : 2 / 316 ، حديث 2404 ؛ مسند احمد : 1 / 291 ، حديث 2652 ؛ المسند المستخرج على صحيح المسلم : 3 / 193 ، حديث 2523 ؛ التّمهيد ابن عبد البرّ : 22 / 52 ؛ عون المعبود : 7 / 30 . ( 2 ) - او مىخواست پاى پياده تا مكّه برود . ( 3 ) - ر ك : 6 / 2464 ، حديث 6323 ؛ مسالك الافهام : 1 / 326 ؛ المنتفى ابن جارود : 1 / 226 ، حديث 939 ؛ مختلف الشيعه : 8 / 189 ؛ صحيح ابن حبان : 10 / 227 ، حديث 4382 ؛ فتاواى ابن جنيد : ص 305 ؛ سنن ترمذى : 4 / 111 ، حديث 1537 ؛ سنن ابى داود : 3 / 235 ، حديث 3301 ؛ وسائل الشيعه : 8 / 61 ، حديث 8 ؛ سنن نسائى ( گزيده ) : 7 / 30 ، حديث 3852 ؛ المصنّف ابن ابى شيبه : 3 / 92 ، حديث 12413 ؛ تتمة الحدائق الناضرة : 2 / 267 . ( 4 ) - ر ك : صحيح بخارى : 2 / 713 ، حديث 1923 ؛ منتهى المطلب : 2 / 631 ؛ صحيح ابن حبان : 8 / 430 ، حديث 3673 ؛ سنن ابى داود : 2 / 52 ، حديث 1382 ؛ السّنن الكبرى : 2 / 269 ، حديث 3387 ؛ الموطأ مالك : 1 / 319 ، حديث 692 ؛ المحلى : 5 / 179