بنابراين ؛ كرم و بخشندگى شايسته‌تر از عدالت مدنى دقيق است و گذشت بهتر از انتقام و قصاص است . خداى متعال مىفرمايد : « وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ » « 1 » ، و مىگويد : « وَ أَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوى » « 2 » ، و « وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ » « 3 » بنابراين ؛ قرآن ما را به صرف كمترين تلاش دعوت نمىكند و براى ما نمىپسندد كه در برابر نخستين مشقّت‌ها به زانو درآييم و عقب‌نشينى كنيم ، « بلكه شعارش همواره : بكوشيد ، بردبار باشيد ، پافشارى كنيد ، كار نيك انجام دهيد ! است » . با اين همه ، قرآن تا حدّ افراط در اين جهت‌سازى پيش نمىرود ، بلكه در جلو تلاش خدمتگزار شديد ما دو حدّ تعيين مىكند : يكى مادّى و ديگرى اخلاقى ، بنابراين جسمى كه از بيمارى رنج مىبرد ، لازم نيست همان تلاشى را به كار ببرد كه يك فرد سالم به كار مىبرد ، اين از يك سو . و امّا از سوى ديگر ، در برخى از حالاتى كه پيش مىآيد و شخص برخى از شعائر را به خاطر شعائر ديگر ناديده مىگيرد ، باز هم آن تلاش لازم نيست ، از جمله آياتى كه بر اين مطلب دلالت دارد ، اين آيه است : « عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى وَ آخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَ آخَرُونَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْهُ » « 4 » . بنابراين ؛ تلاش ما بايد به‌طور عادلانه روى مجموع وظايفمان تقسيم گردد . و چون بدن ما خدمتگزار روح ماست ، بنابراين نبايد فرسوده گردد و يا در خدمت مثل اعلا در زمينهء محدودى مستهلك شود تا آنجا كه در زمينه‌هاى حيات اخروى ناتوان گرديم ، سنّت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از قول آن بزرگوار به ما آموخته است : « سحرخيز باش و بخواب ! روزه بگير ، و افطار كن ! زيراكه جسم

--> ( 1 ) - بقره ( 2 ) آيه 280 : و ( چنانچه قدرت پرداخت ندارند ) ، ببخشيد براى شما بهتر است . ( 2 ) - بقره ( 2 ) آيه 237 : عفو و گذشت شما ( و پرداختن تمام مهر ) به پرهيزگارى نزديك‌تر است . ( 3 ) - نحل ( 16 ) آيه 126 : ولى اگر شكيبايى پيشه كنيد ( و عفو و گذشت ) ، اين كار براى شكيبايان بهتر است . ( 4 ) - مزّمّل ( 73 ) آيه 20 : ( خداوند ) مىداند به زودى گروهى از شما بيمار مىشوند و گروهى ديگر براى به دست آوردن فضل الهى ( و كسب روزى ) به سفر مىروند و گروهى ديگر در راه خدا جهاد مىكنند ، پس به اندازه‌اى كه براى شما ممكن است ، از آن ( قرآن ) تلاوت كنيد .