توان آن را ندارد ، پس بايد روزه بگيرد كه روزه جلو شهوت را مىگيرد . » « 1 » و در اينجا احاديث ديگرى است كه تعبيرى ظريف‌تر از اين درجه‌بندى را دارد : « مرد بيابان‌نشينى خدمت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمد و پرسيد : يا رسول اللّه ! كدام‌يك از مردم بهترند ؟ فرمود : مردى كه جهاد با جان و مال خود مىكند و مردى كه در ميان قبيله‌اى از قبايل ، پروردگار خودش را عبادت مىكند و مردم از شرّ او در امانند . » « 2 » و هم‌چنين نصّ ديگرى را كه درجه‌بندى كرده است ، ملاحظه كنيد : « از ابو هريره نقل است ، مىگويد : مردى از اصحاب رسول خدا به درّه‌اى گذر كرد ، كه در آنجا چشمهء كوچكى از آب گوارا بود ، از پاكى آن چشمه تعجّب كرد ، اگر من از مردم كناره مىگرفتم حتما در اين درّه اقامت مىكردم ، ولى هرگز اين كار را نمىكنم تا از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اجازه بگيرم ، بعدها جريان را براى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل كرد ، پيامبر فرمود : آن كار را نكن ! زيرا جايگاه شما در راه خدا بالاتر از هفتاد سال نماز كسى است كه در خانه‌اش باشد ، آيا نمىخواهيد كه خداوند شما را بيامرزد و شما را داخل بهشت سازد ؟ در راه خدا بجنگيد هركه در راه خدا اندك مدّتى بجنگد ، بهشت بر او واجب مىشود . » « 3 » بىترديد حالاتى وجود دارد كه در آن حالات بر شخص عاقل واجب است ، كه از مردم دورى كند ، چه اين دورى كردن به خاطر عوامل عمومى باشد و يا با انگيزهء شخصى ، و اين قبيل اتّفاقات - به‌طور مثال - در زمان‌هاى نگرانى اجتماعى پيش مىآيد . واقعيّت اين است ، وقتى كه بى

--> ( 1 ) - ر ك : صحيح بخارى : 2 / 673 ، حديث 1806 و 5 / 1950 ، حديث 4778 ؛ مبسوط شيخ طوسى : 4 / 152 ؛ صحيح مسلم : 2 / 1018 ، حديث 1400 ؛ السرائر : 2 / 518 ؛ صحيح ابن حبّان : 9 / 335 ، حديث 4026 ؛ تذكرة الفقهاء : 2 / 565 ؛ المسند المستخرج على صحيح مسلم : 4 / 63 ، حديث 3235 ؛ المهذّب : 3 / 165 ؛ سنن ترمذى : 3 / 392 ، حديث 1081 ؛ سنن دارمى : 2 / 177 ، حديث 2165 ؛ مجمع الزّوائد : 4 / 252 ؛ سنن ابى داود : 2 / 219 ، حديث 2046 . ( 2 ) - ر ك : صحيح بخارى : 3 / 1026 ، حديث 2634 ، و 5 / 2381 ، حديث 6129 ؛ شرح اصول كافى : 1 / 158 ؛ صحيح مسلم : 3 / 1503 ، حديث 1888 ؛ عوالى الّلئالى : 1 / 281 ؛ صحيح ابن حبّان : 2 / 369 ، حديث 606 و 10 / 459 ، حديث 4599 ؛ سنن ترمذى 4 / 186 ، حديث 1660 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 1316 ، حديث 3978 ؛ مسند احمد : 3 / 16 ، حديث 11141 . ( 3 ) - ر ك : سنن ترمذى : 4 / 181 ، حديث 1650 ؛ المستدرك على الصّحيحين : 2 / 78 ، حديث 2382 ؛ مجمع الزّوائد : 5 / 281 ؛ مسند احمد : 4 / 446 ، حديث 9761 و 107969 ؛ شعب الايمان : 4 / 15 ، حديث 4230 ؛ التّرغيب و التّرهيب : 2 / 184 ، حديث 2035 ؛ نيل الأوطار : 8 / 25 .