قاضى ابو بكر بن عربى مالكى ( متوفّى سال 542 ه ) « 1 » در كتاب خود با همين عنوان ؛ به نام « احكام القرآن » ( نشر چاپخانهء سعادت ، قاهره 1331 ه ) انجام داده و هم‌چنين نسبت به آنچه ملّا احمد جيون هندى حنفى ( متوّفاى 1130 ه ) در كتاب خود « التّفسيرات الأحمديّه فى بيان الآيات الشّرعيّه » ( چاپ بمبئى ، 1327 ه ) فراهم كرده است ، هيچ كدام سبك و سياق لازم را دارا نيستند . در اين كتاب‌ها ، به اين مقدار بسنده نشده است كه ما نصوص و عبارات قرآنى را با محتواى اخلاقى محض مشاهده كنيم ، بلكه به‌طور فوق العاده در ميان نصوص و عبارات ، غرق در مطالبى شده است كه با موضوعات فقهى يا اصولى و يا كلامى و يا مباحث هستى و نظاير اين‌ها ارتباط دارد . و بلكه در نزد اين دو شخصيّت قاضى ، به آياتى برخورد مىكنيم كه به مناسبت مسائلى ذكر شده است كه هيچ ارتباطى با مطالب فوق ندارد - مگر با توجيهى بسيار دور - و اين مسائل به طور بسيط و جداى از مناسبت با آيات ديگر ، ذكر شده‌اند . به‌هرحال ، تمام مؤلّفان از جمله غزالى ، به روش خود آيات قرآنى را به ترتيب سوره‌ها گردآورى كرده و از اين آيات برگزيدهء خود ، بخشى را براى موادّ متفرقه و موارد مختلف بدون هيچگونه روح ارتباطى به كار برده‌اند و در اين كاربرد نيز هيچ رشتهء ارتباط فكريى به چشم نمىخورد . و به همين دليل ، وقتى آن وحدت اوّليّه در مورد هيچ سوره‌اى وجود ندارد ، نتوانسته‌اند كار خودشان را با فراهم آوردن يك وحدت منطقى - كه بين اجزاى برگزيده ، رشته ارتباطى برقرار كند و يا يك روش كتاب‌نويسى براساس قاعدهء آموزشى باشد - تكميل كنند . البتّه ما اين نظام منطقى را در آثار بعضى از دانشمندان شيعه - از قبيل شيخ احمد بن محمّد اردبيلى ( متوفّاى سال 993 ه ) در كتابش « زبدة البيان فى آيات الاحكام » « 2 » و شيخ احمد بن

--> ( 1 ) - ابو بكر بن عربى ، محمّد بن عبد اللّه بن محمّد معافرى ، اشبيلى مالكى ، قاضى از جمله حافظان حديث ، مردى از مشرق‌زمين ، اديبى برجسته و در علوم دينى به مرتبهء اجتهاد رسيده بود . وى كتابى در حديث ، اصول ، تفسير ، ادب و تاريخ تأليف كرده بود و كرسى قضا را در شهر اشبيليه بر عهده داشت . سرانجام در نزديكى فارس درگذشت . و از جمله كتاب‌هاى مشهور وى : العواصم من القواصم ، و عارضة الأحوذى فى شرح التّرمذى و احكام القرآن به زبان عربى است . ( 2 ) - احمد بن محمّد اردبيلى ( مشهور به مقدّس اردبيلى - م ) مردى فاضل از فقها و زهّاد اماميّه ، منسوب به اردبيل از شهرهاى آذربايجان ، در كربلا از دنيا رفته است . از جمله آثار وى : مجمع الفوائد و البرهان فى ارشاد الأذهان و زبدة البيان فى شرح آيات الأحكام مىباشد . اين كتاب - به‌طورىكه نويسنده به اختصار نقل كرده - عربى است . نگاه كنيد به شرح حال وى در كتاب الأعلام زركلى : 1 / 234 ؛ كتاب ايضاح المكنون : 1 / 597 و هدية العارفين : 1 / 147 .