مدينه مىخواستند خانه‌هايشان را بفروشند و در نزديكى مسجد مدينه ساكن شوند : « از جابر بن عبد اللّه نقل است ، مىگويد : زمين‌هاى اطراف مسجد خالى شد و قبيلهء بنى سلمه خواستند به نزديكى مسجد نقل مكان دهند ، جريان به اطّلاع رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رسيد ، پيامبر به ايشان فرمود : به من اطّلاع دادند كه شما قصد داريد به نزديكى مسجد نقل مكان دهيد . گفتند : آرى يا رسول اللّه ! ما چنين قصدى را داريم ، فرمود : اى بنى سلمه در ديار خودتان بمانيد تا آثارتان نوشته شود ، در ديار خودتان بمانيد تا آثارتان ثبت شود » . « 1 » از مسلّمات است كه در برخى از حالات تكليف گاهى قابل تعديل نيست ، بلكه در حال دگرگونى است ، بنابراين ، اگر ما دوباره به عبارت صريح مسئله‌مان برگرديم ، به يقين مقرّر خواهيم داشت كه بر انسان تنگدست واجب است تمام توان خودش را صرف كند تا وضع ماليش خوب شود ، آيا عكس اين هم صحيح است ؟ آيا بر انسان توانگر لازم است كه تنگدست شود ؟ . . . هرگز ، زيرا موضع‌گيرى اسلام در اين مورد كاملا روشن است . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هر انسانى را وادار مىكرد تا در كسب معاش خود تلاش كند ، مىفرمود : « هيچ‌كس غذايى را هرگز نخورد كه بهتر از غذايى باشد كه از كار دستش فراهم آورده است » . « 2 » پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر افراد سالم حرام مىكرد كه از ديگران درخواست احسان كنند ، و مىفرمود : « هر آينه اگر يكى از شما پشتهء هيزمى بر پشت خود بكشد ، بهتر از آن است كه از كسى چيزى

--> ( 1 ) - ر ك : صحيح مسلم : 1 / 462 ، حديث 665 ، و در اين مثال ملاحظه مىكنيم كه هر راه حلّ ديگرى خلاف است ، توضيح اين‌كه ناحيهء شهر به نوعى از مدينه حمايت مىكند ، بنابراين اگر همهء مردم اطراف و نواحى كوچ كنند ، مدينه بىدفاع مىماند ، اين از يك جهت و از جهت ديگر اگر مردم آماده مىشدند كه به جاى معيّنى بشتابند ، حتما بين آنها اختلاف به وجود مىآمد و دشمنى ايجاد مىشد . ر ك : صحيح ابن حبان : 5 / 290 ، حديث 2042 ؛ المسند المستخرج على صحيح مسلم : 2 / 261 ، حديث 1491 ؛ سنن كبراى بيهقى : 3 / 64 ، حديث 4761 ؛ المصنف عبد الرّزاق : 1 / 517 ، حديث 1982 ؛ مسند احمد : 3 / 332 ، حديث 14606 ؛ مسند ابى يعلى : 4 / 115 ، حديث 2157 . ( 2 ) - ر ك : صحيح بخارى : 2 / 730 ، 1966 ، مؤلّف عبارت را چنين نقل كرده : « بهتر از كسب دستش » درحالىكه صحيح آن بود كه بالا نوشتيم . و ر ك : مسند شامييّن : 2 / 168 ، حديث 1121 ؛ المعجم الكبير : 20 / 267 ، حديث 631 ؛ شعب الايمان : 2 / 84 ، حديث 1224 ؛ التّرغيب و التّرهيب : 1 / 336 ، حديث 1238 ، و : 2 / 333 ، حديث 2602 ؛ سبل السّلام : 3 / 5 ؛ فتح البارى : 4 / 36 ، حديث 1966 ؛ حلية الأولياء : 5 / 217 .