و اين روح نيرومند در جهاد تنها از خلال تكرار امر به جهاد در قرآن به چشم نمىخورد ، بلكه آن روح انعكاس صدايش در گفتارى است كه سابقين در اسلام بر آن اساس با رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بيعت كردند : « از عبادة بن وليد به نقل از طريق پدرش ، از جدّش كه گفت : با رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بيعت كرديم كه به فرمانش گوش فرادهيم ، و اطاعت كنيم در سختى و آسانى ، با طيب ميل و بر خلاف ميل ، و براساس اختيار و تصميم خودمان ، و بر اين اساس كه در هيچ كارى با اهلش خصومت نورزيم و هرجا باشيم حق را بگوييم و در راه خدا از سرزنش سرزنش‌كننده‌اى نترسيم . » « 1 » و در حديث ديگرى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مشخّص مىفرمايد كه : « بالاترين جهاد ، سخن حق است در نزد پادشاه ستمگر » . « 2 » علاوه بر اين‌ها ما معتقديم ، سودمند خواهد بود كه وسيلهء بعضى نمونه‌ها بيان كنيم كه تا چه اندازه ارزش تلاش جسمى تغيير مىكند به تبع آن علاقه و ارتباط محكم و يا غير محكمى كه با خير و نيكى دارد كه آن نيكى هدف نهايى تكليف واجبى است كه انجام مىدهيم . و در واقع خواهيم ديد كه اين علاقه گاهى به مرتبهء همگونى با جنبهء اصلى تكليف مىرسد و گاهى با جنبهء ثانوى در عمل توافق دارد كه كم‌وبيش اهمّيّتش متفاوت است و گاهى نيز در حدّ رابطه همراهى صرف تنزّل پيدا مىكند . اينك سه نمونه : 1 - دلاورى وقتى ما مىگوييم : بايد زندگى شخص غريق را نجات دهيم و يا زندگى يتيمى را حفظ كنيم ،

--> ( 1 ) - ر ك : صحيح مسلم : 3 / 1470 ، حديث 1709 ، مؤلّف در عبارت حديث نقل كرده بود : « و حق را بگوييم ، هرطور بوديم » . درحالىكه صحيح آن بود كه ما نقل كرديم : ( هرجا باشيم ، حق را بگوييم ) - ( مترجم عربى ) . و ر ك : التّرغيب و التّرهيب : 3 / 157 ، حديث 3477 ؛ التّمهيد ابن عبد البر : 16 / 351 ؛ الثّقات ابن حبّان : 1 / 106 ؛ المحلى : 11 / 112 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 957 ، حديث 2866 ؛ صحيح ابن حبان : 10 / 413 ؛ سنن كبرا : 5 / 212 ، حديث 8792 . ( 2 ) - ر ك : مسند احمد : 3 / 91 ، حديث 11159 ؛ منتهى المطلب : 2 / 993 ؛ المستدرك على الصّحيحين : 4 / 551 ، حديث 8543 ؛ القواعد و الفوائد : 2 / 206 ؛ سنن ابى داود : 4 / 124 ، حديث 4344 ؛ الخصال : ص 65 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 1329 ، حديث 4011 ؛ التّهذيب : 6 / 178 ؛ مسند حميدى : 2 / 331 ، حديث 752 ؛ نضد القواعد الفقهّيه : ص 267 . مسند ابى يعلى : 2 / 353 ؛ المعجم الكبير : 8 / 282 ، حديث 8081 ؛ عوالى اللئالى : 1 / 432 ؛ الفردوس بمأثور الخطاب : 1 / 358 ، حديث 1448 .