داده‌اند . » « 1 » بنابراين ؛ قداست اسلامى در برابر فطرت ، بدون تفاوت و بىمبالات تجسّم نمىيابد ، بلكه به طور خاص براى ارزش‌هاى معنوى امتياز و برترى ويژه‌اى قائل است . و از اين‌رو مىبينيم كه قرآن كريم وقتى كه مؤمنان راستين را توصيف مىكند ، نمىگويد كه آنان جز خدا را دوست نمىدارند ، بلكه مىگويد : « وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ » « 2 » در اين صورت براى اين‌كه مسئلهء تلاش و حركت به پيش را مطرح كنيم ، نيازى نداريم تا حالتى را فرض كنيم كه قواى مخالف با واجب تكليفى به‌طور كامل نابود شوند ، بلكه همين‌قدر كافى است كه ما به‌واقع از نابرابرى بين قواى درگير آزاد باشيم ، زيرا كمترين برترى احساس خير به همان نسبت بايد از وزنهء تكليف و از فداكارى كه مقاومت ايجاب مىكند ، بكاهد ، و قرآن كريم اين مطلب را خاطرنشان كرده و پس از آنكه سفارش مىكند از صبر و پايدارى و نماز كمك بگيريم ، مىگويد : « وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ » « 3 » در واقع ، دشوار نيست كه از خلال كشمكش و نزاع بين نيروهاى مخالفى كه در مقابل يكديگرند پيروزى را ببينيم كه در خطوط عريضش ظاهر يا متجلّى شود ، مىگوييم فقط در خطوط عريض ، از آن جهت كه ما درصدد عمل مخصوصى نيستيم ، به شكلى متبلور شود و انسان در صورت لزوم به‌طور مباشرت و ابزارى بر آن اقبال كند ، بلكه آن تنها جهتى است كه به صورت اجمالى و گسترده ، پخته‌ترين و متحول‌ترين جهت‌گيرى بر آن راهنمايى مىكند . اكنون ببينيم ارزش آن عمل در شرايطى كه گفتيم چيست ؟ . . . البتّه آن عمل ، نه پيشامد محض و نه اكتسابى كامل است ، بنابراين آن عمل نتيجه دو

--> ( 1 ) - ر ك : سنن نسائى ( گزيده ) : 7 / 61 ، حديث 3939 ، و عبارت حديث چنين است : « از انس نقل شده مىگويد : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : از دنيا ، زنان و بوى خوش محبوب من است و نور چشم مرا در نماز قرار داده‌اند . » - ( مترجم عربى ) . ر ك : المصنّف عبد الرزّاق : 4 / 321 ، حديث 7939 ؛ المعجم الأوسط : 5 / 341 ، حديث 5203 ؛ كافى : 5 / 321 ؛ مسند احمد : 3 / 128 ، حديث 12316 ؛ خصال ، ص 165 ؛ مسند ابو يعلى : 6 / 199 ، حديث 3482 ؛ وسائل الشّيعه : 2 / 144 ، حديث 12 ؛ الفردوس بمأثور الخطاب : 2 / 143 ، حديث 2733 ؛ فيض القدير : 2 / 146 ؛ رسائل كركى : 3 / 225 ، حبل المتين شيخ بهائى ، ص 154 ؛ لسان الميزان : 1 / 415 . ( 2 ) - بقره ( 2 ) آيهء 165 : امّا كسانى كه ايمان به خدا آورده‌اند ، عشق و علاقهء بيشترى به او دارند . ( 3 ) - بقره ( 2 ) آيهء 45 : اين كار جز براى خاشعان سنگين و گران است .