نيروى همراه : فطرت و شخص آدمى است ، همان‌طورى كه جريان در هر عمل انسانى ديگر با اندازه‌هاى مختلف از همين قرار است ، ولى آيا سزاوار نيست كه هرچه سهم فطرت افزون گردد ، از اجر و ثواب شخص كاسته شود ؟ سؤال اساسى همين است . به راستى ، قبل از هر چيز حالتى وجود دارد كه پاسخ سؤال را غير ممكن مىنمايد ، و آن حالت مرد متوسّطى است كه به پيشرفتى نائل مىشود ، و اين نرمش فطرى نسبت به وى يك عمل اكتسابى براى اراده به حساب مىآيد . اكنون بايد در برابر اين حالت بايستيم و بررسى كنيم . آيا ما در حق عمل اخلاقى كه نسبتا آسان و ميسور گشته است ستم نكرده‌ايم ، به اين معنى كه ذات يك تلاش را در بهترين نتايج آن انكار نموده‌ايم ؟ . . . بارها گفته‌ايم كه هدف نهايى از درگيرى و كشمكش در خود آن نهفته نيست ، بلكه در آن پيروزى است كه سرانجام پيدا مىشود . با اين همه سزاوار نيست كه اين پيروزى را بر يك معناى عرضى و يا تصادفى حمل كنند ، زيرا هرگاه من براى بار اوّل در برابر فريبكارى مشخّصى مبارزه كنم و بتوانم از دست آن نجات يابم ، اين مقدار به عنوان يك سبب ، كافى نخواهد بود تا مرا پيروز بنامند ، پس چه كسى مىداند كه من چه مىكردم ، اگر تصادف در كنار اين عمل سهم كوچك يا بزرگى نمىداشت ؟ . . . در مثل گفته‌اند : « يك بلبل نمىتواند بهار درست كند » . « 1 » ترديدى نيست كه اين همان سببى است كه ارسطو بدان وسيله فضيلت را در گروهى از عادات قرار داده است . بنابراين ؛ شرايط را بگذاريم تا دگرگون شود و فرصت را بگذاريم تا در اشكال مختلف ميسّر گردد ، و چون بر پيروزى دست يافتيم ، در آن صورت به خاطر آن پيروزى شگفته مىشويم ، ولى اين شكفتگى نيز شكفتگى كاملى نيست . توضيح اين‌كه ، هرگاه من در هر مناسبتى سزاوارم كه به ذات منابع مقاومت متّكى باشم و با سختىها مدارا كنم ، تا براى خودم در راه و رفتارم مطابقت اخلاقى را تضمين نمايم ، زيراكه من

--> ( 1 ) - اين ضرب المثل فرانسوى است : ( une hinon delle ne fair pas le printemps ) مقصود از اين ضرب المثل آن است كه يك عمل مطلقا با ارزش نهادن انسان و حكم دربارهء آن بالا نمىرود ، همان‌طورى كه وجود يك پرنده تنها از اين نوع نمىتواند مجوّز اين حكم باشد كه دنيا بهار است ! به اين معنى كه ناگزير اعمال زيادى لازم است ، همان‌طورى كه بلبلان زيادى براى مژده دادن به رسيدن بهار لازم است . - ( مترجم عربى ) .