محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)

552

دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)

خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در روايتى از قول پروردگار عزّ و جلّ نقل مىكند : « خداى تعالى خوبىها و بدىها را ثبت كرده ، و آن‌گاه توضيح داده است ، به اين ترتيب هركس بر حسنه‌اى همّت گمارد ، ولى آن را انجام ندهد ، خداوند آن را در نزد خود يك حسنهء كامله مىنويسد ، ولى اگر تصميم گرفته و انجام بدهد ، آن را در نزد خود ده حسنه تا هفتصد برابر و تا چندين برابر بيشتر مقرّر فرموده است . » « 1 » . ثانيا - و كمتر از آن نيست دلالت آنچه را كه قرآن مجيد نسبت به تفاوت بين مجاهدان و غير مجاهدان و در همين راستا ، بين ضعفا و افراد سالم اثبات كرده است « 2 » و حق آن است كه تمام اين‌ها تحت عنوان مؤمنان قرار دارند و همه آنها به نعمت‌هاى اخروى وعده داده شده‌اند و ليكن همهء آنان در يك درجه نيستند . از اين‌رو ، قرآن كريم يك جا نفرموده است : همهء آنانى كه هم‌اكنون جهاد مىكنند ، از ديگران بالاترند ، ولى اين برترى مقام به دنبال حالت آنها تغيير مىكند : گاهى درجات زيادى نسبت به افراد سالم از مؤمنان دارند و گاهى در يك درجه نسبت به ضعفا برترى دارند . و اين جاست كه برهان ما در پرده‌اى نهفته است ، زيرا اين يك درجه و يا درجات برترى از كجا مىآيد ؟ درحالىكه بين افرادى كه تنها برحسب نيّاتشان جهاد مىكنند ، تفاوتى بين كوششى كه مبذول مىدارند و فداكارىهاى سخاوتمندانه و از اين قبيل وجود ندارد ، با آن‌هايى كه مال و جانشان را بذل مىكنند ، و اين همان چيزى است كه نصّ قرآنى نيز به ما مىفرمايد : « فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجاهِدِينَ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقاعِدِينَ دَرَجَةً وَ كُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنى وَ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجاهِدِينَ عَلَى الْقاعِدِينَ أَجْراً عَظِيماً دَرَجاتٍ مِنْهُ وَ مَغْفِرَةً وَ رَحْمَةً . » « 3 » . و در عبارت ديگر به مقدار مشخّص بزرگ‌ترى مقرّر مىدارد : « ذلِكَ بِأَنَّهُمْ لا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لا نَصَبٌ وَ لا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا يَطَؤُنَ مَوْطِئاً يَغِيظُ الْكُفَّارَ

--> ( 1 ) - ر ك : صحيح بخارى : 5 / 2380 ، حديث 6126 ؛ صحيح مسلم : 1 / 118 ، حديث 131 ؛ الايمان ابن منده : 1 / 494 ، حديث 380 ؛ مسند احمد : 1 / 360 ، حديث 3402 ؛ التّرغيب و التّرهيب : 1 / 27 ، حديث 21 ؛ فتح البارى : 11 / 324 ؛ المسند المستخرج على صحيح مسلم : 1 / 199 ، حديث 339 ؛ شعب الايمان : 1 / 300 ، حديث 334 ؛ الأحكام ابن حزم : 6 / 307 . ( 2 ) - مفسّران گفته‌اند : بايد مقصود از ايشان تنها آن كسانى باشد كه حضورشان در خطّ جبههء جنگ به خاطر دفاع مشترك لازم نيست . ( 3 ) - نساء ( 4 ) آيه‌هاى 95 ، 96 : خداوند مجاهدانى را كه با مال و جان خود در راه او پيكار مىكنند ، بر خوددارىكنندگان از شركت در ميدان جهاد برترى عظيمى بخشيده ، به هر دو دسته ( مجاهدان و غير مجاهدان ) وعدهء نيك داده است ، خداوند مجاهدان را بر قاعدان اجر عظيمى بخشيده است .