وَ لا يَنالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ وَ لا يُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً وَ لا يَقْطَعُونَ وادِياً إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ . » « 1 » . البتّه نيّت خير است ، ولى عمل براساس نيّت خير ، بالاتر از آن خير است ، زيراكه يك عمل اخلاقى كامل است . انگيزه‌هاى عمل بخش اوّل از اين فصل از آن جهت به بررسى نيّت اختصاص يافت كه نيّت رابط بين اراده و موضوع مباشر آن است ، به اين معنى كه عمل را با صرف‌نظر از هر نوع انتظارى ممكن است اين نشاط درونى به دنبال خود داشته باشد . به راستى ما مشاهده مىكنيم كه : اين رؤياى درونى و اين ادراك شعورى نسبت به آنچه انسان انجام مىدهد و صفتى را كه بدان وسيله عملى را انجام مىدهد ، عنصر مهمّى در اخلاقيّت به حساب مىآيد ، ولى تمام شىء و همه چيز نيست ، و از طرفى فقدان اين عنصر بيشترين تصرّفات دقيق انسانى و از جهت مادّى مطابق با تكليف وى به حساب مىآيد . و هر نوع تغيير و تحوّلى در نيّت ، يعنى هر نوع اشتباهى در اوصاف راستين عمل ، يا اين است كه ارتباط با رفتار ما دارد و يا اين‌كه تنها به ما اجازه مىدهد تا از عفو پروردگارى برخوردار باشيم . و البتّه از ميان دو عنصر سازندهء پديدهء اخلاقى نيّت نسبت به عمل از اولويّت و تقدّم برخوردار است . و البتّه كه نيّت ، به تنهايى به عنوان يك كار اخلاقى قابل فرض است و در وقت لزوم

--> ( 1 ) - توبه ( 9 ) آيه‌هاى 120 ، 121 : اين به خاطر آن است كه هيچ‌گونه تشنگى به آنها نمىرسد و هيچ رنج و خستگى پيدا نمىكنند و هيچ گرسنگى در راه خدا دامن آنها را نمىگيرد و در هيچ نقطهء خطرناك و ميدان پرمخاطره‌اى كه موجب خشم و ناراحتى كفّار است ، قرار نمىگيرند ، و هيچ ضربه‌اى از دشمن بر آنها وارد نمىشود ، مگر اين‌كه در ارتباط با آن ، عمل صالحى براى آنها ثبت مىشود ، زيرا پاداش نيكوكاران را هيچ‌گاه ضايع نمىكند ، هم‌چنين هيچ مال كم يا زيادى را در مسير جهاد ، انفاق نمىكنند و هيچ سرزمينى را ( براى رسيدن به ميدان جهاد و يا به هنگام بازگشت ، ) زير پا نمىگذارند ، مگر اين‌كه تمام اين گام‌ها و آن انفاق‌ها براى او ثبت مىشود ، تا سرانجام خداوند اين اعمال را به عنوان بهترين اعمالشان پاداش مىدهد .