مىبرد ، بر تمام اشياء يك جا و يا با صفت تقريبى حكم نمىكند ، بلكه با ميزان دقيقى هر درجه‌اى از درجات عمل و تلاش ما را مىسنجد : « وَ لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا . » « 1 » ، حتّى اگر به مقدار اتمى باشد : « وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ . » « 2 » ، « فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ . » « 3 » . و هرگاه تلاش درونى تمام اجر و پاداش را فراگيرد ، پس چه‌بسا ذرّاتى از عمل كه ضايع مىگردد ! ! و به راستى كه سزاوار است تا ما بگوييم كه لطف خدا به‌طور مطلق اين حق را دارد كه اين يا آن عمل را با لطف و احسان بيشتر بپذيرد و پاداشى بيشتر از آنچه سزاى ذات عمل است ، مرحمت كند . و از اينجاست كه نيّت تا سطح عمل بالا مىرود ، و تمام اين‌ها پس از آن است كه هركسى را برحسب اعمالش پاداش داده است . آرى ، امّا با اين شرط كه به دنبال اين بالا رفتن تزلزلى در تمام نردبان پيدا نشود ! آن ترقّى ناگزير حاصل مىشود و تمام مراتب بالا را مىبايست به ارتقاى بالاتر رسانده و به مراتب بيشتر از آنچه بوده ، ارتقا دهد . و در اين صورت ، جريان از يكى از دو احتمال هرگز تجاوز نمىكند : يا اين‌كه مقصود از نيّت مثبت است و بخشش الهى با عدالت پاك هماهنگ است ، و يا اين‌كه نيّت باعث نتيجهء تازه‌اى مىگردد ، و در اين صورت نسبت مراعات مىشود و سلسله مراتب بار ديگر برقرار مىگردد . پس از اين اصل عمومى ، نصوص و روايات محدودى داريم كه به صراحت روى اين تفاوت در درجه بين نيّت مسلّم و قطعى و نيّت خفيف پافشارى دارد : اوّلا - حديث قدسى است كه دو تن از بزرگان محدّثان قديم و موثّق‌ترين آنها نقل كرده‌اند ، يعنى بخارى و مسلم ، و آن حديثى است كه اثبات مىكند : حسنه‌اى كه اثرى در پى نداشته باشد ، يك حسنه نوشته مىشود ، درحالىكه اگر تحقّق يابد ، ده حسنه به حساب مىآيد . رسول

--> ( 1 ) - احقاف ( 46 ) آيهء 19 : و براى هركدام از آنها درجاتى است ، برطبق اعمالى كه انجام داده‌اند . ( 2 ) - يونس ( 10 ) آيهء 61 : كوچك‌ترين چيزى در آسمان و زمين حتّى به اندازهء سنگينى ذرّهء بىمقدارى از ديدگاه علم پروردگار تو مخفى و پنهان نمىماند ( و نه كوچك‌تر از اين و نه بزرگ‌تر از اين ، مگر اين‌كه همهء اين‌ها در لوح محفوظ و كتاب آشكار علم خدا ثبت و ضبط است ) . ( 3 ) - زلزله ( 99 ) آيهء 7 - 8 : پس هركس هم‌وزن ذرّه‌اى كار خير انجام دهد ، آن را مىبيند و هركس هم‌وزن ذرّه‌اى كار بد كرده ، آن را مىبيند .