خوشبختى حسّى و اين خود يك مسئله است كه بدانيم وقتى كه روح به بهرهء كامل ، آزاد ، به خاطر خوشبختى ذاتى خود مىرسد ، درحالىكه با بدن معذّب يا محروم همراه است ، دربارهء نيازمندىهايش در ستيز است و يا حتّى در ذوقيّات جماليش صدمه ديده است ، توان راندن مگسى را يا برآوردن صدا ، احساس بويى تند ، حرارت زياد و سرماى شديد را ندارد . عكس العملى در برابر امور مجرّده ندارند ، زيرا عميقا متفاوت هستند ، پس چه وقت شخص آنها را احساس مىكند ؟ آيا منظور اين نيست كه اين ناراحتىها را از بدن دور سازيم و به قدر امكان ، آرامش كامل برايش فراهم كنيم ، به راستى كه ما درعين‌حال روح را آزاد مىكنيم و بالاترين شادمانى را برايش تهيّه مىبينيم ؟ . . . ما را همين‌قدر بس كه اين را بگوييم تا اهتمام خودمان را به سلامتى ، آسايش و دورى از رنج و مرگ نشان بدهيم و حتّى همهء اين‌ها را براساس جنبهء اخلاقى استوار سازيم . و به دور از اين نظريّه مقرّر مىداريم كه هيچ نوع نظام پاداش اخلاقى به اين مطالب اوليّهء زندگى مادّى پاسخ مثبت نمىدهد ، تا اين‌كه با همهء صفا و جلا يك نظام ناقص تيره و تاريكى بشود . و چنين نقصى را امكان ندارد كه در نظام قرآنى مشاهده كنيم ، توضيح اين‌كه قرآن به اين مقدار بسنده نمىكند كه براى نيكوكاران در سراى آخرت تنها نمردن را تضمين كند كه در اين آيه فرموده است : « لا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولى . » « 1 » و يا حمايت در برابر شرور كه مىفرمايد : « لا يَمَسُّهُمُ السُّوءُ . » « 2 » ، بلكه اين تضمين را نيز براى آنها دارد كه از اماكن عذاب آنها را دور سازد : « إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى أُولئِكَ عَنْها مُبْعَدُونَ لا يَسْمَعُونَ حَسِيسَها وَ هُمْ فِي مَا اشْتَهَتْ أَنْفُسُهُمْ خالِدُونَ . » « 3 » ، و براى آنان راحتى را ضمانت مىكند : « فَرَوْحٌ وَ رَيْحانٌ . » « 4 » ، « لا يَمَسُّهُمْ فِيها نَصَبٌ . » « 5 » و در كوتاه سخن ، براى آنان سلامتى را تضمين مىكند :

--> ( 1 ) - دخان ( 44 ) آيهء 56 : آنها هيچ مرگى جز همان مرگ اوّل ( كه در دنيا چشيدند ) ، نخواهند چشيد . ( 2 ) - زمر ( 39 ) آيهء 61 ، غافر / 7 ، 9 ، دخان / 56 ، احقاف / 31 ، طور / 18 ، 27 ، حشر / 10 ، تحريم / 6 ، انسان / 11 ، ليل ( 92 ) آيهء 17 : هيچ بدى به ايشان نمىرسد . ( 3 ) - انبياء ( 21 ) آيه‌هاى 101 ، 102 : كسانى كه به خاطر ايمان و اعمال صالحشان وعدهء نيك به آنها از قبل داده‌ايم ، از اين آتش هولناك دورند ، آنها صداى آتش را نمىشنوند ، آنها در آنچه بخواهند و مايل باشند ، به‌طور جاودان متنعّم‌اند . ( 4 ) - واقعه ، ( 56 ) آيهء 89 : در روح و ريحان و بهشت پرنعمت است . ( 5 ) - حجر ( 15 ) آيهء 48 ، فاطر / 35 ، واقعه / 89 : هرگز خستگى و تعب به آنها نمىرسد .