محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)

460

دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)

« ادْخُلُوها بِسَلامٍ آمِنِينَ . » « 1 » و در زبان قرآن واژهء هم‌معنى و مرادف بهشت : « دارُ السَّلامِ . » * « 2 » است . ولى اين جز يك طرف قضيّه نيست ، امّا مردم به خاطر اين‌كه آنها تنها در حال حاضر رنج و درد نداشته باشند ، رضايت كامل ندارند ، به راستى انسانيّت در هر زمانى اين مطلب را روشن ساخته است كه جهت‌گيرى طبيعيش به سوى آن است كه براى خودش به نسبت مشخّصى از رفاه را فراهم كند و امكانات زندگى خودش را بهتر بسازد . هدف نهايى دانش و صنعت نيز با تمام تلاش چيزى جز اين نيست ، و اين كارى است كه از جنبهء ديگرى امكان‌پذير است ، وقتى كه ما در نظر بگيريم كه هر نيكوكارى گسترده ، بايد با انبوهى از تلاش مادّى و فرصت اضافى براى شكوفايى روح در آن واحد همراه باشد . جاى تأسّف است كه كشمكش به خاطر رفاه زندگى نهايت‌پذير نيست ، علىرغم پيشرفت علم و تكنيك ، بلكه چه‌بسا اين درگيرى بيشتر به خاطر همين پيشرفت علمى و همين اختراعات است ! ! بنابراين ؛ نسبت به پيشرفت و اختراع برعكس درگيرى رو به فزونى است ؛ هرچه انسان نقطه‌اى را برسد ، اشتهايش به درجهء بالاتر بيشتر مىشود و براى رسيدن به آن درجه بايد به سراغ دستگاه و ابزارى برود ، هر روز بر پيچيدگىاش افزوده مىشود . و از اين‌رو كاوش‌هاى نو و تلاش و كوشش تازه ضرورت پيدا مىكند و همين‌طور تا بىنهايت . و جريان از اين قرار است ، در صورتى كه ما بخواهيم همه چيز در همان حالى كه هست ، باقى بماند ، بنابراين ؛ لازم است كه با صرف تلاش بيشتر در نگه‌دارى آنها همواره مراقب آنها باشيم ، تا نگذاريم كه اين تركيبات ساختگى باعث نابودى آنها شود ، و عناصر آن را به حالت اوّليه برگردانيم ، به‌گونه‌اى كه بتوانيم بگوييم : ما در راه بحث دربارهء آسايشمان وقت بيشترى صرف مىكنيم تا بهره‌برداريمان از آن ، حتّى آنچه تنها يك وسيله‌اى بوده است ، در اثر تلاش و كوشش ما به خاطر كثرت مشغله در حدّ هدف نهايى ما قرار گرفته است ! اما ما در اين بحث سعادت مادّى چموش ، انحرافى در وجدان معاصر ببينيم و به اين مطلب اطمينان داريم ، ولى نخستين دفاعى كه از مقابل مىآيد ، هرچند كه آن را نپسنديم ، عميق‌تر از آن است كه آن را انكار كنيم .

--> ( 1 ) - حجر ( 15 ) آيهء 46 ، ق / 34 ، واقعه / 91 : داخل اين باغ‌ها شويد ، با سلامت و امنيّت كامل . ( 2 ) - انعام ( 6 ) آيهء 127 ، يونس / 25 : خانهء امن و امان .