محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)

413

دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)

ج - اعتبارات نتايج و پيآمدهاى عمل نتايج طبيعى : وقتى كه با دقّت به اين آخرين مجموعه بنگريم ، قبل از هر چيز نسبت كمى از نصوص را مىبينيم كه به چيزى اهتمام مىورزند كه ما بدان‌ها به‌طور عام نام « مجازات طبيعى » را اطلاق مىكنيم ، يعنى نتايج سودمند و يا زيان‌بخشى كه همواره از راه و رفتار اخلاقى ما در شرايط عادى صادر مىشود ، هم‌چون صحّت و بيمارى در نظام زندگى مادّىمان ، بدون اين‌كه برحسب ظاهر از طرف خواست بالا دخالتى حاكم بر طبيعت صورت بگيرد . البتّه در نظم و نسق اين انديشه و افكار مىتوانيم دو نوع از عوامل محرّك فردى يا عمومى را بشناسيم . امّا آنچه از توصيه‌هايى كه به خاطر خير فردى صورت گرفته و از عمل به آن‌ها نتيجه‌اش عايد فرد مىشود ، ما جز چهار مورد را نيافتيم كه عبارتند از : « 1 » - « وَ لا تُؤْتُوا السُّفَهاءَ أَمْوالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِياماً . » « 2 » . - « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ . » « 3 » . - « يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَ بَناتِكَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ . » « 4 » . - « ذلِكَ أَدْنى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً . » « 5 » .

--> ( 1 ) - چه‌بسا مورد پنجمى را بر آن‌ها بيفزاييم ، در صورتى كه از روى برخى از تفسيرها به برهانى متمسّك شويم كه قرآن كريم آن را به مصلحت يك‌همسرى دانسته و از چندهمسرى مانع شده است ؛ آيهء 3 ، سورهء نساء : « ذلِكَ أَدْنى أَلَّا تَعُولُوا » : اين كار ( انتخاب يك همسر . . . ) از ظلم و انحراف بهتر مانع مىشود . واقعيّت مطلب اين است كه تعداد اندكى از مفسّران معتقدند كه اين عبارت ناظر بر عوامل اقتصادى است ، يعنى : « آنان از هر نوع بار سنگين خانوادگى بر كنار مىشوند . » . ولى بيشتر مفسّران و صاحب‌نظران آن‌ها برآنند كه منظور عوامل اخلاقى است . به اين معنى : « دورى كنيد از اين‌كه ممكن است باعث ارتكاب ظلم و ستم گرديد . » . و اين روش در تفسير دقيق‌تر است ، زيراكه به قواعد تركيب بيشتر حرمت نهاده است ، بنابراين ؛ كلمهء « أَلَّا تَعْدِلُوا » * معناى اوّل را نمىپذيرد ، مگر اين‌كه متضمّن مفعول به مستقيمى باشد كه آن در عبارت وجود ندارد . ( 2 ) - نساء ( 4 ) آيهء 5 ( - يك ب ) : اموال و ثروت‌هاى خود را به دست افراد سفيه نسپاريد ، خدا اين سرمايه را قوام زندگى شما قرار داده است . ( 3 ) - مائده ( 5 ) آيهء 101 ( - يك ب ) : اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، از امورى كه افشاى آنها باعث ناراحتى شما مىشود ، پرسش نكنيد . ( 4 ) - احزاب ( 33 ) آيهء 59 : اى پيامبر ! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو ! روسرىهاى بلند خود را بر خويش فروافكنند . ( 5 ) - احزاب ( 33 ) آيهء 59 ( - يك ب ) : اين كار براى اين‌كه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند ، بهتر است ، و خداوند همواره آمرزنده و مهربان است .