- نادانى : « وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدى فَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْجاهِلِينَ . » « 1 » . - زوال عقل و يا بد استفاده كردن از آن : « أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ . » « 2 » . - و « فَما لِهؤُلاءِ الْقَوْمِ لا يَكادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثاً . » « 3 » . - آگاهى نارسا و قاصر : « ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ . » « 4 » . - آگاهى سطحى : « يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا . » « 5 » . - دور انداختن و ردّ آنچه را شناخت صحيحى ندارد : « بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ . » « 6 » . - مجادله كردن بدون دانش و هدايت : « وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدىً وَ لا كِتابٍ مُنِيرٍ . » * « 7 » . - دفاع از جريانى كه بدان يقين نداشته باشى : « وَ قالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً قُلْ

--> - 80 . ، قصص / 71 ، روم / 52 ، فصّلت / 4 ، 44 ، زخرف / 40 ( - 13 الف و 3 ب ) : بر دل‌هايشان مهر مىزنيم ، آن‌چنان‌كه هيچ حقيقتى را نشنوند . ( 1 ) - انعام ( 6 ) آيهء 35 ، 37 ، 111 ، بقره / 102 ، 103 ، نحل / 101 ، انبياء / 24 ، نمل / 61 ، قصص / 58 ، روم / 30 ، 59 ، لقمان / 25 ، سباء / 28 ، 36 ، زمر / 9 ، 29 ، 49 ، 64 ، غافر / 57 ، جاثيه / 26 ، منافقون / 8 ( - 18 الف و 3 ب ) : اگر خدا بخواهد مىتواند همهء آن‌ها را بر هدايت مجتمع كند ، اين‌ها را براى اين گفتيم كه تو از جاهلان نباشى . ( 2 ) - بقره ( 2 ) آيهء 44 : آيا مردم را به نيكى دعوت مىكنيد ، ولى خودتان را فراموش مىكنيد ، با اين‌كه كتاب آسمانى را مىخوانيد ، آيا هيچ فكر نمىكنيد ؟ ( 3 ) - بقره ( 2 ) آيهء 44 ، 171 ، آل عمران / 65 ، نساء / 78 ، مائده / 58 ، 103 ، اعراف / 179 ، انفال / 22 ، توبه / 127 ، مؤمنون / 80 ، فرقان / 44 ، عنكبوت / 63 ، 36 ، 62 ، 49 ( - 2 الف و 13 ب ) : پس چرا اين قوم حاضر نيستند ، حقايق را درك كنند ؟ ( 4 ) - نجم ( 53 ) آيهء 30 ( - يك الف ) : اين آخرين حدّ آگاهى آن‌هاست . ( 5 ) - روم ( 30 ) آيهء 7 ( - يك الف ) : تنها ظاهرى از زندگانى دنيا را مىبينند . ( 6 ) - يونس ( 10 ) آيهء 39 ، نمل / 84 ( - 2 الف ) : بلكه تكذيب و انكارشان به خاطر آن بود كه از محتواى آن آگاهى نداشتند ، درحالىكه هنوز تأويل و واقعيّت مسائل مجهول براى آن‌ها روشن نشده بود . اقوام گمراه گذشته نيز ( به همين گرفتارى مبتلا بودند ) حقايق را انكار و تكذيب مىكردند . ( 7 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 66 ، حج / 3 ، 8 ، لقمان / 20 ( - يك الف و 3 ب ) : بعضى از مردم هستند كه دربارهء خداوند بدون هيچ دانش و هدايت كتاب روشنى ، مجادله مىكنند .