و نيز ارتباط ما را به خدا بازمىگرداند : « وَ مَنْ تابَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَإِنَّهُ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتاباً . » « 1 » . و خلاصهء كلام اين‌كه ، عمل پاكيزه كيفيّتى است كه به‌قدرى ارزش مىدهد كه احيانا با كميّت عمل هيچ تناسب ندارد : « قُلْ لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَ الطَّيِّبُ وَ لَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ . » « 2 » . گاهى پيش مىآيد كه قرآن كريم تحليل خود را بسى دور تر از اين‌ها مىبرد ، و به اين مقدار بسنده نمىكند كه عناصر اخلاقى را جداى از عناصر عقلى يا روحى معالجه كند ، بلكه - در اوج ارتباط اين عناصر در جان ما و در بالاترين حدّ انعكاس متقابل آن‌ها - بىترديد صفات و مفاهيم و عقايد و راه‌هاى عملى ما را گسترش مىدهد و بعضى را به وسيله بعضى ديگر قوام مىبخشد و استوار مىنمايد . از اين‌رو مىبينيم كه برخى از فضيلت‌هاى عملى جزئى از ارزش خود را كمك از انعكاس ايمان قلبى مىگيرد و خداوند براى درستى اين مطلب برهان اقامه مىكند و مىفرمايد : « وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِيِّينَ وَ آتَى الْمالَ عَلى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ السَّائِلِينَ وَ فِي الرِّقابِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَى الزَّكاةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا وَ الصَّابِرِينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ . » « 3 » . درحالىكه ايمان با همهء نقشى كه دارد ، ارزش خودش را از آنجا مىگيرد كه خود صفتى از

--> - خود پشيمان شويد ! ( 1 ) - فرقان ( 25 ) آيهء 71 ( - يك آ ) : و كسى كه توبه كند و عمل صالح انجام دهد ، به سوى خدا بازگشت مىكند و پاداش خود را از او مىگيرد . ( 2 ) - مائده ( 5 ) آيهء 100 ( - يك ب ) : بگو اى پيامبر ! هيچ‌گاه ناپاك و پاك يكسان نخواهد بود . اگرچه فزونى ناپاك و كثرت آلوده‌ها ، تو را به شگفتى فروبرد . ( 3 ) - بقره ( 2 ) آيهء 177 ، انفال / 74 ، توبه / 44 ، نور / 62 ، عنكبوت / 3 و 11 ، حجرات / 15 ، مجادله / 22 ، حشر / 8 ( - 2 الف و 7 ب ) : بلكه نيكى ( نيكوكار ) كسانى هستند كه به خدا و روز جزا و فرشتگان و كتاب‌هاى آسمانى و پيامبران ايمان آورده‌اند ، مال خود را با تمام علاقه‌اى كه به آن دارند ، به خويشاوندان و يتيمان و مستمندان و واماندگان در راه و سائلان و بردگان مىدهند ، و نماز را برپا مىدارند و زكات مىدهند و به عهد خويش به هنگامى كه پيمان مىبندند ، وفا مىكنند و در هنگام محروميّت و فقر و به هنگام بيمارى و درد و هم‌چنين در موقع جنگ با دشمن صبر و استقامت به خرج مىدهند و در برابر اين حوادث زانو نمىزنند ، آنها كسانى هستند كه راست مىگويند و آنان پرهيزگارانند .