محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)
386
دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)
صفات دلهاى خاشع و شكسته است : « وَ إِذا سَمِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنا آمَنَّا فَاكْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِينَ . » « 1 » . و اين حالت روحى و اين جايگاه روانى ارزش خود را از آنجا مىگيرد كه خصلت دانشمندان است : « يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ . » « 2 » . تعليمات قرآنى ارزش خود را بهطور كلى از آنجا مىگيرد كه رو به كسانى از مردم مىآورد كه از عقل برترى برخوردارند و مىتوانند آن را بياموزند و در آن تأمّل و تعمّق كنند : « يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ . » « 3 » . بنابراين گوشها را باز كرده است ، براى شنيدن بيم قرآنى كه خود نخستين رخصت نشانههاى حيات است : « لِيُنْذِرَ مَنْ كانَ حَيًّا وَ يَحِقَّ الْقَوْلُ عَلَى الْكافِرِينَ . » « 4 » . ولى پاىبندى به تعليمات قرآنى دليل بر بينش انسانى و بصيرت اوست : « قَدْ جاءَكُمْ بَصائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِيَ فَعَلَيْها . » « 5 » .
--> ( 1 ) - مائده ( 5 ) آيههاى 82 و 83 ، سجده / 15 ( - يك آ و 2 ب ) : جمعى از آنان ( مانند همراهان جعفر و جمعى از مسيحيان حبشه ) هنگامى كه آيات قرآن را مىشنيدند ، اشك شوق از ديدگانشان به خاطر دست يافتن به حق سرازير مىشد و با صراحت و شهامت بىنظيرى صدا مىزدند ؟ پروردگارا ! ما ايمان آورديم ، ما را از گواهان حق و همراهان محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و ياران او قرار ده . ( 2 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 7 ، نساء ( 4 ) آيهء 162 ، رعد / 43 ، عنكبوت / 43 و 49 ، روم / 22 ، سبأ / 6 ، فاطر / 28 ، زمر / 9 ( - 7 آ و دو ب ) : مىگويند : ما به همهء آنها ايمان آوردهايم ( چرا كه ) همه از سوى پروردگار ما است ، ( آرى ) جز صاحبان فكر و خردمندان متذكّر نمىشوند . ( 3 ) - بقره ( 2 ) آيههاى 164 ، 269 ، آل عمران / 7 ، انعام / 97 ، 98 ، 105 ، 151 ، 152 ، اعراف / 32 ، توبه / 2 ، يونس / 5 ، 24 ، رعد / 3 ، 4 و 9 ، نحل / 11 ، 12 ، 13 ، 67 ، 69 ، روم / 21 ، 23 ، 24 ، 28 ، ص / 29 ، زمر / 9 ، 18 ، 21 ، 42 ، جاثيه / 5 ( - بيست و شش الف و چهار ب ) : خداوند به هركس ( شايستگى داشته باشد ) حكمت و دانش مرحمت مىكند ، و به هركس كه دانش داده شده است ، خير فراوانى داده شده است . ( 4 ) - يس ( 36 ) آيهء 70 ( - يك آ ) : هدف از آن اين است كه افرادى را كه زندهاند ، انذار كند و ( براى كافران اتمام حجّت نمايد ) تا فرمان عذاب بر آنها مسلّم گردد . ( 5 ) - انعام ( 6 ) آيهء 50 ، 104 ، هود / 24 ، يوسف / 108 ، رعد / 16 ، نور / 44 ، فاطر / 19 ، غافر / 8 ( - هفت الف و يك ب ) : دلايل و نشانههاى روشن در زمينهء توحيد و خداشناسى و نفى هرگونه شرك كه مايهء بصيرت و بينايى است ، براى شما آمد . آنهايى كه به وسيلهء اين دلايل چهرهء حقيقت را بنگرند ، به سود خود گام برداشتهاند و آنها كه چون نابينايان خود را محروم كنند ، به زيان خود عمل كردهاند .