اينك سومين و آخرين دقّت و نگرشى كه با اساس و ريشهء مسئله در ارتباط است ، ما وقتى كه تأكيد بر اين مطلب داريم كه قانون‌گذارى اسلامى براى كشف جرايم خصوصى تلاش نمىكند و كسى را ملزم نمىگرداند و از كسى نمىخواهد كه بيايد و اعتراف كند ؛ اين گفته كفايت نمىكند . در حقيقت اين دو مصدر اساسى قانون‌گذارى اسلامى به مجرّد امتناع بسنده نمىكنند ، بلكه موضعگيرى واضح و روشنى دارند . قرآن كريم ، به صراحت جستجوى اسرار برادران دينىمان را حرام مىشمارد و خداى سبحان مىفرمايد : « وَ لا تَجَسَّسُوا . » « 1 » ، و اين‌چنين بر سخن‌چينان وسط راه را مىبرد . و براى دستگاه قضايى اين عمل را جز يك رذيله و صفت ناپسند افشاگرى و تعرّض نفس و مبارزه‌طلبى چيزى نمىداند . امّا حالت آن انسانى كه پنهان‌كارى مىكند و در وقت تسليم هواى نفسش ، اعضاى بدنش مىلرزد ، يك واقعيّتى است كه براى ما نه حقيقت آن حالت و نه به وسيلهء صاحبش روشن نمىگردد و به يقين در محكمهء اختصاصى ديگرى غير از محكمهء بشرى روشن خواهد شد ، و روشى كه در آن زمان بدان روش محاكمه مىشوند ، نيز از حدّ فهم محدود ما بيرون است ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىفرمايد : « هركه از اين قبيل گناهان مرتكب شود ، سپس خداوند آن را پوشيده نگه دارد ، سروكارش با خداست ؛ اگر خداوند بخواهد او را ببخشد و يا اين‌كه مجازات نمايد . » « 2 » ، حتّى اگر ما ناگهانى بدون قصد و اراده كسى را ديديم كه مىخواهد چيزى از ما بدزدد و يا مرتكب يك خلاف اخلاقى شخصى بشود ، بلكه اگر او را در حال ارتكاب جرم دستگير كرديم ، مجبور نيستيم كه او را تحويل دادگاه دهيم ، و از توجيه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در

--> - الزّجاجه : 3 / 103 ؛ حلية الأولياء : 9 / 10 ؛ بداية المجتهد و نهاية المقتصد : 2 / 297 ؛ الإحكام : 2 / 130 ؛ المدوّنة : 6 / 236 . باوجود اين ترمذى در سنن خود : 4 / 33 ، حديث 1424 ، قول ديگرى شبيه به اين را نقل مىكند و آن را مرفوعا به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىرساند : « حدود را تا مىتوانيد از مسلمانان دور كنيد ! » ر ك : المستدرك على الصّحيحين : 4 / 426 ، حديث 8163 ؛ سنن كبراى بيهقى : 8 / 238 ؛ المصنّف ابن ابى شيبه : 5 / 512 ، حديث 28502 ؛ المصنّف ابن عبد الرّزاق : 10 / 166 ؛ الفردوس بمأثور الخطاب : 1 / 82 ، حديث 256 ؛ سنن ابن ماجه : 1 / 183 ، حديث 2551 . ( 1 ) - حجرات ( 49 ) آيهء 12 : و ( هرگز در كار ديگران ) تجسّس نكنيد . ( 2 ) - حديث در صحيح بخارى : 1 / 15 ، حديث 18 و 3 / 1413 ، حديث 3679 و 6 / 2637 ، حديث 6787 ؛ سنن دارمى : 2 / 290 ، حديث 2453 ؛ سنن كبراى بيهقى : 8 / 18 ؛ سنن دار قطنى : 3 / 214 ، حديث 400 ؛ فيض القدير : 6 / 45 ؛ المحلى : 7 / 495 ، صريح عبارت بيعت پيامبر با جمعى از اصحاب از جمله عبادة بن صامت است .