نيست . » « 1 » . از اين‌رو مسئوليّت مدنى بر عهدهء پزشك است و يا چنان‌كه حديث نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بيان مىكند ، مسئوليّت بر كسى است كه سروكار با پزشكى دارد ، در صورتى كه قبلا به عنوان پزشك هم معروف نبوده است ، مىفرمايد : « هركه كار پزشكى كند و پيش از آن عمل پزشكى از او مشاهده نشده باشد ، ضامن است . » « 2 » . و از اين‌رو به تبع بيشتر مذاهب ، مسئوليّت مالك گلّهء گوسفندان كه در نگه‌دارى يا حفاظت آنها كوتاهى مىكند ، در وقتى اين كوتاهى و مسامحه كارى اثر خود را مىبخشد كه حيوانات فرار كنند و زمين‌هاى زراعتى همسايگان را از بين ببرند ، و اين يك حالت معروفى است در تاريخ پيش از اسلام و قرآن نيز بدان اشاره فرموده است : « وَ داوُدَ وَ سُلَيْمانَ إِذْ يَحْكُمانِ فِي الْحَرْثِ إِذْ نَفَشَتْ فِيهِ غَنَمُ الْقَوْمِ وَ كُنَّا لِحُكْمِهِمْ شاهِدِينَ فَفَهَّمْناها سُلَيْمانَ وَ كُلًّا آتَيْنا حُكْماً وَ عِلْماً . » « 3 » . امّا مذهب ظاهريّه معتقد است كه مسئوليّتى كه به گردن انسان در چنين حالتى مىافتد ، به‌طور خاص داراى طبيعت اخلاقى است ؛ اوّلا منحصر در تربيت كسى است كه از عقل و خرد بىبهره است و براى اين است كه او را راضى كنند ، وانگهى در اجراى احكام نوعى حمايت بيشتر است ، به‌گونه‌اى كه مانع مىشود از اين‌كه دوباره رويدادهايى اتّفاق بيفتد كه باعث ضرر و زيان گردد « 4 » .

--> ( 1 ) - ر ك : المحلى : 11 / 3 . ( 2 ) - ر ك : بداية المجتهد و نهاية المقتصد : 2 / 454 ، چاپ مكتبهء دانشگاه ازهر ، 1966 م ، مىگويد : دراين‌باره به‌علاوهء اجماع حديثى از قول عمرو بن شعيب از پدرش و او به نقل از جدّش مىگويد : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود ، و حديث را نقل كرده ، رجوع كنيد : المستدرك على الصحيحين : 4 / 236 ، حديث 7484 ؛ سنن بيهقى : 8 / 141 ؛ سنن دار قطنى : 3 / 195 ، حديث 335 و 336 و 4 / 215 ، حديث 42 و 43 ؛ سنن ابى داود : 4 / 195 ، حديث 4586 ؛ سنن كبرا : 4 / 241 ، حديث 7034 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 1184 ، حديث 3466 ؛ عون المعبود : 12 / 215 ؛ شرح سنن ابن ماجه : 1 / 248 ؛ فيض القدير : 6 / 106 ؛ حاشية السّندى : 8 / 53 ، حديث 4830 ؛ سبل السّلام : 3 / 250 ؛ نيل الأوطار : 6 / 36 . ( 3 ) - انبياء ( 21 ) آيه‌هاى 78 - 79 : و داود و سليمان را به ياد آر ! هنگامى كه دربارهء كشتزارى قضاوت مىكردند كه گوسفندان قوم شبانه آن را چريده بودند ، و ما شاهد حكم و داورى آنها بوديم ، پس ما اين داورى را به سليمان تفهيم كرديم ، ما به هريك از اين دو آگاهى و شايستگى داورى و علم بخشيديم . ( 4 ) - اين مسئله را در « المحلى » در دو جا بررسى كرده است : يكى از آنها در آنجا كه سخن از قتل غير عمد و ضمان گفته است : -