دانسته است : « وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ » « 1 » 2 - سختىها و تلخىهايى را كه به گفتهء قرآن ، بنى اسرائيل چشيدند ( از قبيل مسئله روز شنبه و تحريم برخى طيبات و چيزهايى كه طبع سليم مىپسندد ) ، در ديانت وى اصلا به چشم نمىخورد ، درحالىكه تنها همين كارها بود كه بعدها به خاطر سوء عملشان باعث عذاب آنان گرديد كه قرآن كريم دراين‌باره مىفرمايد : « إِنَّما جُعِلَ السَّبْتُ عَلَى الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ » « 2 » و نيز مىگويد : « فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ » « 3 » و در جاى ديگر اين طيّباتى را كه حرام گشته و در اينجا فقط اشاره كرده است ، به تفصيل در اواخر سورهء ششم قرآن ( انعام ) ؛ بيان نموده و آن تفصيل را با عبارت « ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِبَغْيِهِمْ » پايان برده است . « 4 » بنابراين اسلام كارى جز اين نكرد كه تمام امور را در حدّ نصاب خود و هر چيزى را در جاى خود قرار داده ، با اين‌همه ، آن همان رسالتى است كه طبق گفته قرآن حضرت عيسى عليه السّلام مكلف شده بود ، بخشى از آن را انجام دهد : « وَ لِأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ » « 5 » 3 - ما نمىتوانيم به آسانى بفهميم كه چگونه رحمت خدا از همان آغاز نظامى را برقرار كرد كه بر انسان به‌شدت سختگيرى كند و اين مخلوق ضعيف را در تنگنا قرار دهد ، تا آنجا كه زير بار سنگينى ، نالهء او برآيد ، آن‌طورى كه كلمهء « اصر » دلالت دارد ؟ آيا ممكن است كه ما به پيروى از معتقداتمان تا حدودى از مشقت نسبى در پاره‌اى از فرايض كه انجام آنها واجب است ، گفتگو كنيم ، و يا اين‌كه از مقدار مشخصى از مشقت و زحمتى سخن بگوييم كه در برابر آزادى اوليّه و يا آزادى اختيار از نظر مقدار امتدادش متفاوت است ؟ . . . به‌هرحال ، سزاوار نيست كه ما دراين‌باره كه نياز به تحقيق و بررسى بيشتر دارد ، سخن را به

--> ( 1 ) - حج ( 22 ) / آيهء 78 ؛ « او كار سنگين و شاقى در دين ( اسلام ) بر شما نگذارده است ( از اين گذشته ) ، از آيين پدرتان ابراهيم ( پيروى كنيد ) » . ( 2 ) - نحل ( 16 ) ، آيهء 124 : « روز شنبه ( براى يهود ) فقط به عنوان يك مجازات بود كه در آن هم اختلاف كردند . » ( 3 ) - نساء ( 4 ) / آيهء 160 : « به خاطر ظلم و ستمى كه يهود كردند و به خاطر بازداشتن مردم از راه خدا ، قسمتى از چيزهاى پاك و پاكيزه را كه بر آنها حلال بود ، تحريم كرديم . » ( 4 ) - انعام ( 6 ) / آيهء 146 : « اما به خاطر ظلم و ستمى كه مىكردند ، از اين‌گونه چيزها كه پسندشان بود ، محروم شدند . » ( 5 ) - آل عمران ( 3 ) / آيهء 50 : تا پاره‌اى از چيزهايى كه ( بر اثر ظلم و گناه ) بر شما تحريم شده بود ( مانند گوشت شتر و برخى از پرندگان و ماهىها و . . . ) ، بر شما حلال كنم . »