مىكند كه آدمى برطبق عادت امكان تحمّل آنها را ندارد ، همان‌طورى كه هر نوع مشقتى را كه ممكن است براى انسان طاقت‌فرسا باشد ، نفى مىكند ، حتى اگرچه در حدود طاقت او هم باشد . خداى سبحان مىفرمايد : « يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ » « 1 » و مىگويد : « وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ » « 2 » و نيز مىفرمايد : « يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُخَفِّفَ عَنْكُمْ » « 3 » و مىگويد : « وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ » « 4 » در اين آيات تماما زمزمهء نوينى را مىشنويم ، زيرا علاوه بر شرط اول ، يعنى امكان ، مىرساند كه جداى از زمان و مكان ، خود حقيقتى ابدى است . ما در اينجا جز به گفته‌هاى مقيّدى برخورد نمىكنيم كه اين ويژگى دوم ؛ يعنى « آسانى » را براى ما مطرح مىكند . به اين دليل واقعيتى تاريخى است و نصيب امتى شده است كه روى سخن با آنهاست ؛ يعنى امّت اسلام . پس اگر به يقين مقصود اين نبود كه اين ويژگى نوعا اسلامى است ، دست‌كم اين پيام را به ما مىداد كه منظور آن عموميّت نيست تا درصدد گفتن مطلبى همگانى باشد ، بلكه اين ، انديشه‌اى است كه بين تمام شرايع الهى مشترك نيست . نتيجهء اين طرز تفكّر كه ممكن است از مواجههء با ديگر روش‌ها به دست آمده باشد آشكارا در آيهء ديگرى آمده است كه مىفرمايد : « رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنا » « 5 » پس معلوم مىشود كه بارى سنگين ( إصر ) در شريعت قبلى واجب بوده است . حال ببينيم در كدام يك از اديان بوده و آن بار سنگين چه بوده است ؟ اما راجع به نكتهء دوم ، مفسران نمونه‌هاى زيادى نقل كرده‌اند كه در اينجا فرصتى براى بررسى ارزش تاريخى آنها نيست . اما نكته اول ؛ از عباراتى كه برخى به كار برده‌اند ، چنين استفاده مىشود كه چنين چيزى در

--> ( 1 ) - بقره ( 2 ) / آيهء 185 : « خداوند راحتى شما را مىخواهد و زحمت شما را نمىخواهد » . ( 2 ) - حج ( 22 ) / آيهء 78 : « او كار سنگين و شاقّى در دين ( اسلام ) بر شما نگذارده است » . ( 3 ) - نساء ( 4 ) / آيهء 28 : « خدا مىخواهد ( با دستورهاى مربوط به ازدواج با كنيزان و مانند اينها ) كار را بر شما سبك كند . » ( 4 ) - انبياء ( 21 ) / آيهء 107 : « ما تو را جز رحمت براى جهانيان نفرستاديم » . ( 5 ) - بقره ( 2 ) آيهء 286 : « پروردگارا ! بار سنگين بر دوش ما قرار مده ، آن‌چنان‌كه بر كسانى كه پيش از ما بودند ( به كيفر گناهانشان و طغيانشان ) قرار دادى » .