مسئلهء مورد نظر امكان‌پذير نيست ، آيا در اين حالت لازم است كه اين علّت را كه بازدهء نتايجى است ، از جمله مقتضيات روح شريعتى بدانيم كه از سوى خداوند نازل شده است ؟ به عقيدهء ما پاسخ به اين پرسش بايد مراحل مختلفى داشته باشد ، ولى سكوت مكتب ظاهريّه از پاسخ به اين سؤال ، حدّ اقل مانعى نسبت به كاربرد نارواى برخى از فقها از آزادى عقلى به شمار نمىرود . و برعكس آن ، مذهب مالكى در جهت آزادسازى عقل و به استناد نمونه‌هايى از وقايع دوران مسلمانان صدر اسلام ، به چيزى معتقد شده است كه بسى دور تر از آن چيزى است كه فقها گفته‌اند . بنابراين ؛ امام مالك با اين نوع برهان قياسى موافق است ، البتّه نه به استناد تنها نصّ محدود كه راه حل مسئلهء مشخّصى را كه همانند مسئلهء مورد نظر است ، راه حل به حساب مىآورد ، بلكه اين كار را به استناد روش‌هاى فراگيرى مىداند كه در موارد بىشمارى شريعت به آنها تمسّك جسته است كه كمترين يا بيشترين شباهت را با يكديگر داشته‌اند و ما اكنون درصدد بيان آن امور و هم آن چيزى كه در مجموع ، منشأ اين‌گونه تفكّر شده ، نيستيم كه مىگويد : همانا اين نوع خير هدف جوهرى و ذاتى شريعت است كه با تمام وسائل ممكن براى تحقّق آن تلاش مىكند . بنابراين ، حالت جديد جز وسيلهء ديگرى كه بايد جهت تحقّق اين خير نوعى - كه مالك آن را مصلحت مرسله مىنامد - و در صورت لزوم نقش خود را ايفا مىنمايد ، براى ما مطرح نمىكند . « 1 » به لطف اين اصل ، اين فقيه ( مالك ) توانسته است تعدادى از مشكلات اخلاقى و شرعى را با رويكردى بسيار اصولى حل كند ، هرچند با نصوص شرعى برخورد داشته باشد ! « 2 »

--> ( 1 ) - چنان‌كه قبلا از خواننده نسبت به معرّفى كامل قياس مورد نظر آقايان عذرخواهى كرديم ، در اينجا نيز خوانندهء گرامى را به چند كتاب ارجاع مىدهيم : المنخول غزالى ، ص 455 ؛ ارشاد الفحول ، ص 358 ؛ الاحكام آمدى : 3 / 298 ؛ الاصول العامه للفقه المقارن ، ص 382 . ( 2 ) - براى اين مورد ، مثال ذيل را خاطرنشان مىكنيم : آيا در جنگ رواست كه سربازان خود را كه دشمن به اسارت گرفته است ، هدف قرار دهيم و پشت سر آنها خود را پنهان كنيم تا دشمن ما را هدف قرار ندهد و سرزمين ما را اشغال نكند ؟ يا اين‌كه برعكس ، لازم است كه به خاطر رعايت نصّ صريح قرآنى كه ما را از ريختن خون افراد بىگناه نهى مىكند ، از هدف قرار دادن -