مىتوان از اين فرمودهء خداوند سبحان ياد كرد : « وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْناهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ . . . » « 1 » و يا حديث پيامبر ( ص ) را ذكر كرد كه فرمود : « إن هذا القرآن أنزل على سبعة أحرف » « 2 » و آن همچنان‌كه خواهد آمد حديثى مشهور ، بلكه بنا به قولى ، متواتر است . اما نزول در لغت به معنى حلول در مكان و جاى گرفتن و اقامت گزيدن در آن است . مثل آنكه گفته مىشود : « نزل الأمير المدينة . » ( امير در شهر اقامت گزيد . ) صيغهء متعدى نزول ، انزال و به معناى وارد كردن چيزى در مكان و جاى دادن در آن است . به همين معناست گفتار خداوند بلندمرتبه : « قُلْ رَبِّ أَنْزِلْنِي مُنْزَلًا مُبارَكاً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ » . « 3 » نزول در لغت به معناى ديگرى نيز به كار مىرود و آن فرودآمدن از بالا به پايين است . مانند « نزل فلان من الجبل . » ( فلان از كوه فرودآمد ) و صيغه متعدى آن به معناى حركت دادن شىء از بالا به پايين است . مانند گفتار پروردگار سبحان كه : « . . . أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً . . . » « 4 » شكى نيست كه مراد از « انزال » و « نزول » قرآن از سوى خداوند هيچ‌يك از اين دو معنا نيست ، زيرا لازمهء دو معناى مذكور مكانيت و جسمانيت است ، حال آنكه قرآن چه به معناى صفتى قديم متعلق به كلمات غيبى ازلى و چه به معناى خود كلمات غيبى و چه به معناى لفظ اعجازگر ، جسم نيست تا در مكانى جاى گيرد و يا از بالا به پايين فرودآيد . زيرا ، همان گونه كه معلوم گشت ، صفت قديم و موصوف آن و كلمات غيبى كه متعلق صفت قديم هستند از حادثات و اعراض حادث منزه‌اند ؛ و نيز مىدانيم آن‌چنان كه مىگويند الفاظ عرض‌هاى سيالى هستند كه به مجرد تكلم بدانها جريان مىيابند . بنابراين ، در معناى واژهء نزول نيازمند به مجازگويى هستيم و باب مجاز وسيع و ميدان آن گسترده است . در حقيقت ، معنى مجازى انزال قرآن در همهء استعمالات آن همان إعلام است . بنا بر آن كه منظور از قرآن صفت قديم باشد ، معناى انزال قرآن به عنوان انزال به لوح محفوظ و در بيت العزّهء آسمان دنيا اعلام قرآن به وسيلهء نقوشى است كه بر آن

--> ( 1 ) . « و آن قرآن را به راستى و درستى فروفرستاديم و به راستى و درستى هم فرودآمده است . » ( اسراء : 105 ) ( 2 ) . « اين قرآن بر هفت حرف نازل شده است . » صحيح البخارى ، كتاب توحيد ، ح 51 ، كتاب بدء الخلق ، ح 6 . ( 3 ) . « بگو پروردگارا مرا در جايى با بركت فرودآر و تو بهترين فرودآورندگانى . » ( مؤمنون : 29 ) ( 4 ) . « او از آسمان آب فروفرستاد . » ( انعام : 99 )