جلد مجددا انجام شود . اين مهم از سال 1377 آغاز شد ، اما على رغم تأكيد رئيس محترم پژوهشگاه مبنى بر انتشار اثر ، با توجه به مشغله‌هاى سياسى و مسئوليت‌هاى نمايندگى مجلس ششم كار به كندى پيش مىرفت . فراغت نسبى در سال 1383 توفيق الهى و فرصتى مغتنم و مبارك بود كه امكان اصلاح نهايى و تهيهء فهارس و اعلام را فراهم آورد . اكنون ذكر نكاتى دربارهء چگونگى و روش و كوشش انجام‌شده در اين پژوهش ضرورى مىنمايد : 1 . در اين ترجمه كوشيده‌ام حتى المقدور به متن كتاب و معانى الفاظ و عبارات وفادار بمانم . البته آنجا كه سخن صبغه‌اى ادبى و حماسى يافته و از سياق يك بحث علمى خارج شده است ، براى تطبيق آن با ذوق و پسند خوانندهء فارسى زبان ناگزير عدم رعايت عين معانى الفاظ اجتناب‌ناپذير بوده است . 2 . در ترجمهء آيات همه جا بر ترجمهء قرآن الحكيم اثر جناب آقاى دكتر سيد جلال الدين مجتبوى اعتماد شده است . 3 . متن آيات و احاديث مروى از پيامبر عينا در متن ، و ترجمهء آن در پانوشت آمده است . در مورد ساير اخبار و آثار كه از صحابى روايت شده است ، به ترجمهء آن در متن و ذكر مرجع آن در پانوشت اكتفا شده است . 4 . حتى المقدور كوشيده‌ام مرجع و نشان روايات و آراء و اقوال را از منابع اصلى به دست دهم . اما در مواردى اندك كه به علت فقدان منابع مورد نظر اين سعى به نتيجه نرسيده است ، ناگزير از منابع واسطه اما معتبر استفاده كرده‌ام . در مواردى اندك نيز به علت عدم ذكر منبع مورد استفاده در متن كتاب ، دستيابى به آن مقدور نگشته است . براى يافتن ارجاعات از كتابخانه‌هاى تخصصى موجود در تهران و قم ، از جمله كتابخانهء دانشكدهء الهيات دانشگاه تهران ، كتابخانهء دائرة المعارف بزرگ اسلامى ، كتابخانهء آية الله العظمى نجفى مرعشى ، كتابخانهء آية الله العظمى گلپايگانى و كتابخانهء شخصى جناب آقاى مهدوىراد بهره‌اى فراوان بردم . 5 . كليهء كسانى كه به هر مناسبت در كتاب ذكرى از آنها به ميان آمده در پانوشت به همراه شرح مختصرى از احوال معرفى شده‌اند . همچنين كتاب‌هايى كه معمولا با ذكر نام مختصر مورد استناد قرار گرفته و يا مطلبى از آنها نقل شده است ، با نام كامل و نام نويسنده در پانوشت معرفى شده‌اند . براى اين منظور از كتاب‌هاى تراجم معتبر نظير