الشيخ محمد عبد العظيم الزرقاني (مترجم: آرمين)

پيشگفتار 11

مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى)

طريق ميانه و اعتدال در داورىها است . پايبندى شديد و افراطى مؤلف به باورهاى اهل سنت و جماعت موجب شده است تا بعضا در توجيه آنها و رد آراء و مذاهب ديگر از محدودهء بحث علمى خارج شود و شواهد و مستندات را از جايگاه خود خارج سازد و در براهين و استدلال‌ها ، بدان‌ها وزنى بيشتر يا كمتر از آنچه استحقاق دارند اختصاص دهد . نمونهء اين لغزش‌ها را در مبحث جمع قرآن آنجا كه به روايات مبنى بر تحريف قرآن در منابع شيعى اشاره دارد و اغماض و تسامحى كه به احاديث مشابه در منابع اهل سنت روا مىدارد و يا تجليل و تمجيد افراط گونه‌اى كه از صحابه به عمل مىآورد مىتوان مشاهده كرد . چاپ‌ها و تحقيقات كتاب مناهل العرفان على رغم آنكه مناهل كتابى بسيار پرمأخذ و مشتمل بر آراء فراوان در مباحث مختلف علوم القرآن است ، طبعا نيازمند تحقيقى عميق و گسترده است ، اما تا كنون كسى به اين مهم اقدامى شايسته نكرده است . مناهل اولين بار در سال 1362 ه ق در دو مجلد از سوى دار احياء الكتب العربيهء قاهره منتشر شد . چاپ دوم اين كتاب نيز از سوى همين ناشر منتشر شده است . بعدها ناشران متعددى در لبنان و ساير كشورها به چاپ آن اقدام كرده‌اند . اما متأسفانه كليهء اين طبع‌ها با همان حروفچينى اوليه و با همان غلطهاى چاپى و بدون هرگونه تحقيق و توضيح و پانوشت است . تنها چاپ جديد همراه با ذكر مصادر و منابع و برخى توضيحات در پانوشت ، توسط آقاى احمد شمس الدين در سال 1988 م از سوى دار الكتب العلميهء بيروت منتشر شده است . زمانى كه ترجمهء حاضر را به پايان مىبردم و به تدريج خود را براى رجوع به منابع و مآخذ و شرح پاره‌اى از نكات كتاب آماده مىكردم از وجود چاپ مذكور مطلع شدم . طبعا اين خبر بسيار شادىآفرين بود زيرا به جاى رنج و تلاش كاوش و يافتن ارجاع‌ها و نقل قول‌ها آن هم از كتاب‌هايى كه غالبا فاقد فهرست موضوعى منقحى هستند ، مىتوانستم از خوان گسترده‌اى كه آقاى شمس الدين فراهم آورده ، بهره‌مند گردم . ازاين‌رو بلافاصله از طريق دوستان كتاب مذكور را از لبنان تهيه كردم ؛ اما تورقى اجمالى كافى بود تا اين شادمانى را يكسره به تأثر و تأسفى شديد مبدل سازد .