الشيخ الطبرسي (مترجم: شادمهرى)
16
تفسير جوامع الجامع (فارسى)
نزول مانند قرآن كه تورات موسى است ، قرار داده است زيرا هنگامى كه عبد اللَّه بن سلام دانست كه كتابى نظير قرآن بر موسى عليه السّلام نازل شده و وحى است و سخن بشر نيست در نتيجهء آن علم ، به وحى بودن و آسمانى بودن قرآن نيز گواهى داده و اعتراف كرده است . وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا ؛ يعنى به خاطر گروندگان به محمّد صلّى اللَّه عليه و آله ، گفتهاند تمام پيروان محمّد صلّى اللَّه عليه و آله افراد پستى هستند و اگر آنچه محمّد آورده خير مىبود اينان بر ما سبقت نمىگرفتند و گفته شده : چون جهينه و مزينه و اسلم و غفّار مسلمان شدند بنو عامر بن صعصعه و غطفان و اسد و اشجع گفتند : اگر دين محمّد صلّى اللَّه عليه و آله خير مىبود گاوچرانها بر ما سبقت نمىگرفتند و عامل در ( إِذْ لَمْ يَهْتَدُوا بِهِ ) ، حذف شده چون خود سخن بر آن دلالت مىكند و در اصل و إذ لم يهتدوا به ظهر عنادهم ، بوده است . فَسَيَقُولُونَ هذا إِفْكٌ قَدِيمٌ ؛ نظير گفتار كفّار است كه به قرآن اساطير الأوّلين مىگفتند . وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى ؛ كتاب موسى مبتدا و من قبله خبر مقدّم است و « اماما » حال از ظرف و به معناى « مؤتمّا به » است مانند فى الدّار زيد قائما ، يعنى پيش از قرآن كتاب موسى در دين خدا براى هر كس كه به آن ايمان مىآورد پيشوا و رحمت بود و همچنين قرآن كتابى است كه كتاب موسى و ديگر كتب پيشين خود را تصديق مىكند و « لِساناً عَرَبِيًّا » حال براى ضمير « كتاب » است كه « مصدّق » مىباشد و « مصدّق » عامل آن است يا حال براى كتاب است چون اختصاص به صفت تصديق دارد ، و معناى ( فعل ) اشاره در آن عمل مىكند . لِيُنْذِرَ الَّذِينَ ؛ لينذر ؛ به دو صورت قرائت شده است ( با تا و يا ) و « بشرى » بر محلّ « لتنذر » كه مفعول است عطف شده و محلّا منصوب است . وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ إِحْساناً ؛ « إحسانا » به دو صورت « حسنا - احسانا » قرائت