گفتارتان در پرستش غير خدا دلالت كند . أَوْ أَثارَةٍ مِنْ عِلْمٍ ؛ يا باقى مانده‌اى از علم بياوريد كه از پيامبران اوّليه مانده باشد . در قرائت شاذّ از على عليه السّلام « أثرة » به سكون « ثاء » روايت شده است و از ابن عباس « أثرة » به فتح ( همزه و ثاء ) نقل شده است بنا بر اين « اثره » مصدر مرّه از « اثر الحديث » به معناى روايت كردن حديث مىباشد و أثره به معناى آثار نيز آمده است يعنى علم ويژه‌اى كه به شما اختصاص يافته است و ديگران به آن احاطه ندارند ( آگاهى ندارند ) . وَ مَنْ أَضَلُّ ؛ جملهء استفهامى است و در استفهام ، انكار اين مطلب است كه تمام آنها در گمراهى روشنترى از بت پرستان باشند در صورتى كه بت پرستان موجودات بى جانى را مىخوانند كه به آنان پاسخ نمىدهند و تا دنيا دنياست و تا قيام قيامت توان پاسخگويى به هيچ كس را ندارند و خدايى را كه بر هر چيز توانا و شنوا و پاسخ دهنده است نمىخوانند . وَ إِذا حُشِرَ النَّاسُ ؛ و هر گاه مردم محشور شوند بر ضدّ آنهايند و دشمنشان خواهند بود بنا بر اين در دنيا و آخرت از آنها در رنج و زيان هستند . وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ ؛ « بيّنات » جمع « بيّنه » و به معناى حجّت و شاهد است يا منظور چيزهاى آشكار است . لِلْحَقِّ ؛ لام در « للحقّ » نظير لام ، در لِلَّذِينَ آمَنُوا لَوْ كانَ خَيْراً است ؛ [ كافران ] دربارهء مؤمنان چنين گفتند : « اگر اسلام چيز خوبى بود » ( احقاف / 11 ) يعنى براى حق و به خاطر كسانى كه ايمان آورده‌اند ، مقصود از حق آيات و نشانه‌هاست و منظور از « الَّذِينَ كَفَرُوا » كسانى است كه آيات بر آنان تلاوت شده است و دو اسم ظاهر بجاى دو ضمير نهاده شده تا كفر آنان و حقّانيّت آنچه را كه بر آنها تلاوت شده است تثبيت كند . لَمَّا جاءَهُمْ ؛ يعنى همان ساعتى كه آيات الهى بر آنها خوانده شد بدون دقّت و