شود ، ( مردم ) از هم جدا مىشوند ( 14 ) امّا آنان كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌اند در باغى از بهشت شاد و مسرور خواهند بود ( 15 ) و امّا آنان كه كافر شدند و آيات ما و لقاى آخرت را انكار كردند در دوزخ ، براى عذاب الهى ، حاضرشان كنند . ( 16 ) تفسير : أَ وَ لَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ ؛ مفهوم اين آيهء شريفه ثابت مىكند كه كافران مكّه در بلاد و شهرهاى امّتهاى گذشته مسافرت و سير كرده‌اند ، و آثار ويرانى آنها را كه به سبب انكارشان نسبت به پيامبران بوده است ، نگريسته‌اند . سپس خداوند احوال امّتهاى گذشته را توصيف مىكند و مىفرمايد : آنها از اين مشركان مكّه بسيار نيرومندتر بودند و زمين را براى آبادانى ديگرگون مىكردند . واژهء « إثار » يعنى شخم زدن و عرب به گاو ثور مىگويد چون زمين را شخم مىزند و آن را ديگرگون مىكند ، و بقر مىگويد چون آن را مىشكافد . وَ عَمَرُوها أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوها ؛ و آن گذشتگان بسيار بيشتر از اين كافران زمين را آباد و عمران مىكردند [ با اين وصف به سبب كفرشان نابود شدند ] . فَما كانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ ؛ و خداوند كه آنها را هلاك كرد به آنها ستمى نكرده است ، زيرا ذات خداوند منزّه از ستم كردن است ، بلكه آنان با كارهايى كه انجام دادند و موجب هلاك آنها شد خود به خويشتن ستم كردند . ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الَّذِينَ أَساؤُا السُّواى ؛ لفظ « عاقبة » هم با نصب و هم با رفع « عاقبة » خوانده شده است . و واژهء « سواى » اسم تفضيل و مؤنث اسوء و به معناى زشت‌تر و ناپسنديده‌تر است مانند حسنى كه مؤنّث أحسن است و مقصود اين است كه آن كافران در دنيا با هلاك شدن كيفر مىبينند و سرانجام آنها در آخرت هم از همه بدتر است . لكن در آيهء به جاى ضمير ، اسم ظاهر قرار داده شده است . امّا كسى كه « عاقبة » را منصوب خوانده است آن را خبر « كان » قرار داده است . و منظور از « سوأى »