الْمُؤْمِنِينَ و قول او ، إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ، و لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ ، و يَتَفَكَّرُونَ . جبائى و ابى مسلم گويند : مقصود به فذكّر هم اينست كه ايشان به اين دليلها تذكّر بده و امر كن بايشان كه استدلال كنند به آن بر توحيد پروردگار و تنبيه كرد ايشان را بر آن . ( لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ ) يعنى تو بر ايشان مسلط نيستى و تسلّط آن چنان ندارى كه امكان داشته باشى كه ايمان را داخل در قلوب ايشان نمايى و مجبور نمايى ايشان را بر آن فقط بر تو واجب است كه انذار نمايى و بيم دهى مردم را ، پس شكيبا باش بر ترسانيدن و تبليغ رسالت و دعوت بسوى حق . و بعضى گفته‌اند : تو الآن بر آنها مسلّط نيستى تا اينكه با آنها مبارزه و مقاتله كنى اگر با تو مخالفت كردند ، و اين پيش از نزول آيه جهاد بوده پس بسبب امر بجهاد منسوخ شده است و صورت صحيح اينست كه اين نسخ نيست به جهت اينكه با اكراه و ناراحتى قلبى جهادى نيست ، و خلاصه مقصود اينست كه تو فقط مبعوث شدى براى ياد آور نمودن و تذكّر دادن و كسى كه دعوت تو را نپذيرفت و قبول نكرد بر تو چيزى نيست . ( إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَ كَفَرَ ) حسن گويد : مگر آنكه پشت كرد و كفر ورزيد يعنى اعراض از ذكر كرده و از تو نپذيرفت و به خدا و به آنچه از جانب خدا آوردى كافر شد . و بعضى گفته‌اند : يعنى مگر آنكه اعراض كند و كافر شود ، پس تو براى او مذكّر و يادآور نيستى زيرا او از تو نمىپذيرد ، پس مثل اينكه تو