الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

22

تفسير مجمع البيان (فارسى)

كلبى گويد : هر صاحب روحى را خلق كرد ، پس دو دست و دو چشم و دو پاى آن را مساوى قرار داد . زجاج گويد : انسان را خلق كرد و قامت او را مستوى نمود ، يعنى او را مانند چهار پايان منكوس و سر پائين قرار نداد . و بعضى گفته‌اند : موجودات را ايجاد كرد بموجب اراده و حكمتش پس مستوى نمود خلق آن را كه شهادت بر وحدانيّت او دهند . ( وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى ) يعنى تقدير فرمود خلق را بر آنچه را كه آنها را ايجاد نمود از صورتها و هيئتها و جارى ساخت براى ايشان اسباب معايش آنها از روزيها و قوّتها آن گاه آنها را بدينش هدايت فرمود بشناسايى توحيدش باظهار دليلها و شاهدها . و بگفته بعضى : يعنى تقدير فرمود روزى آنها را و ايشان را هدايت بطلب و كسب آن نمود ، و بعضى گفته‌اند تقدير نمود آنها را بر آنچه حكمتش اقتضا نمود ، پس ارشاد و هدايت نمود هر حيوان را به آنچه در آنست از منفعت و ضرر حتّى اينكه خداى سبحان طفل نوزاد را هدايت به پستان مادرش فرمود و جوجه را هدايت بطلب روزى از پدر و مادرش فرمود و چهار پايان و پرندگان را هدايت فرمود كه هر كدام پناه بما در برده و از او طلب معيشت و روزى كنند ( يعنى از پستان او و يا منقار او روزى بجويند ) منزّه و بزرگ است خداى جهان . مقاتل و كلبى گويند : تقدير كرد نر و ماده را و نر را هدايت نمود كه چگونه از ماده خود كام‌جويى و توليد مثل كند . مجاهد گويد : آنها را هدايت به راه خوب و بد نمود .