الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

33

تفسير مجمع البيان (فارسى)

فَأَلْقَوْا إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ إِنَّكُمْ لَكاذِبُونَ : در اين هنگام خداوند بتها و ديگر شركا را به سخن مىآورد و در پاسخ مشركين مىگويند ، شما دروغ مىگوييد . ما شما را به پرستش خويش دعوت نكرديم . لكن شما به اختيار خويش گمراه شديد . برخى گويند : يعنى بتها و . . . مىگويند : شما دروغ مىگوييد . ما خدا نيستيم . مقصود از القاى سخن ، اظهار آن است ، تا واضح شود و با سخنان ديگر نياميزد . وَ أَلْقَوْا إِلَى اللَّهِ يَوْمَئِذٍ السَّلَمَ : قتاده گويد : يعنى مشركين و بتهايشان همگى در روز قيامت ، در برابر امر خداوند تسليم مىشوند و حكمش را مىپذيرند . برخى گويند : يعنى مشركين نخوت جاهليت را از دست مىدهند و بدون اختيار ، در برابر خداوند تسليم مىشوند و توحيد خدا را كه منكر بودند مىپذيرند . وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ : آن آرزوهاى دروغ و پوچ دربارهء شفاعت بتها ، باطل مىشود و مىفهمند كه بتها را خيرى و فايده‌اى نيست . الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ زِدْناهُمْ عَذاباً فَوْقَ الْعَذابِ بِما كانُوا يُفْسِدُونَ : آنها كه از دين خدا اعراض كردند ، يا ديگرى را از پيمودن راه حق باز داشتند ، يا مسلمين را از داخل شدن مسجد الحرام جلوگيرى كردند ، علاوه بر عذاب كفر ، آنها را عذابى ديگر مىكنيم ، تا بكيفر فساد خود و كارشكنىها برسند . ابن مسعود گويد : يعنى افعىها و عقربهايى بجان آنها مىافكنيم كه نيش‌هاى مخوف دارند . ابن عباس و مقاتل گويند : آنها در نهرهايى زرد و مذاب ، شكنجه مىبينند . . . وَ يَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ : در روز قيامت ، در هر امتى گواهى بر مىانگيزيم از جنس خود مردم . ممكن است اين گواه ، پيامبر آن امت باشد يا مؤمن عارف ، تا بكردار زشت آنها شهادت دهند . از اين آيه برمىآيد كه هيچ عصرى نبايد خالى از فردى عادل باشد كه سخنش بر مردم آن عصر حجت و از جانب خداوند مأمور باشد . اين قول از جبايى و بيشتر عدلى مذهبان است ( يعنى معتزله ) ، مذهب اصحاب اماميه ، نيز همين است . با اين تفاوت كه اماميه مىگويند : اين حجت عادل ، تنها از طرف خدا مىتواند باشد .