وارد ميكردند و حقيقت را كتمان كرده دست بتحريف تأويل و معنى آن ميزدند . « وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كافِرُونَ » و اينان قيامت و زنده شدن مردگان و ثواب و عقاب را منكر بودند . « أُولئِكَ لَمْ يَكُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ » اينان كه مورد لعنت حق بودند و مردم را از راه خدا باز ميداشتند چنان نبود كه بتوانند از فرمان خدا در وقتى كه بخواهد آنها را نابود كند در روى زمين فرار كنند چنانچه انسان در وقت حملهء دشمن فرار مىكند ، و اينكه خداى سبحان در اين آيه فرار در زمين را بخصوص ذكر فرمود با اينكه آنان در هيچ حال و هيچ جايى از تحت قدرت حقتعالى فرار نمىتوانستند بكنند بدان جهت بوده كه معمولا افراد بشر هنگام احساس خطر به پناهگاههاى زمينى پناهنده ميشوند ، و گرنه زمين اختصاصى ندارد ، و با اين جمله خداوند هر پناهگاهى را براى آنان نفى فرموده و تذكر ميدهد كه اين كافران هيچ پناه و مانعى از عذاب خدا ندارند . « وَ ما كانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِياءَ » و يار و ياورى ندارند كه بتوانند در هنگام نزول بلا در دنيا و نزول انواع عذاب در آخرت از طرف خداوند از آنها دفاع و حمايت كند و در دفع آن ياريشان دهد . « يُضاعَفُ لَهُمُ الْعَذابُ » در معناى اين آيه چند وجه گفته‌اند : 1 - چنان نيست كه تنها بواسطهء كفرشان عذاب شوند بلكه گذشته از اينكه براى كفر عذاب و كيفر ميشوند براى ساير گناهان نيز عذاب شوند ، چنانچه در آيهء ديگر فرموده : « زِدْناهُمْ عَذاباً فَوْقَ الْعَذابِ بِما كانُوا يُفْسِدُونَ » « 1 » . 2 - يعنى هر وقت يك نوع از عذاب بر آنها صورت گيرد بدنبال آن نوعى ديگر همانند آن يا سخت‌تر بيايد و هم چنان پيوسته روى استحقاقى كه داشته‌اند عذابهاى گوناگون به بينند . 3 - عذاب نسبت ببزرگان و رؤساى آنها مضاعف گردد بخاطر كفرشان و بخاطر

--> ( 1 ) - سورهء نحل آيهء 88 .