شد ، و بجز خدا ياورى نداريد كه عذاب را از شما دور سازد . « ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ » و در دنيا نيز بر دشمنان خود يارى نشويد ، يعنى بر آنها پيروز نشويد زيرا نصرت و يارى خدا هم نوعى ثواب و پاداش است كه مخصوص فرمانبرداران و اهل طاعت است . « وَ أَقِمِ الصَّلاةَ » و نماز را بپادار يعنى ركوع و سجده و ساير واجبات و افعال آن را بطور كامل انجام ده . و بعضى گفته‌اند : يعنى در حال استواى قامت آن را انجام ده ، و ديگرى گفته . يعنى پيوسته انجام ده . « طَرَفَيِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ » از ابن عباس و ابن زيد نقل شده كه گفته‌اند : منظور از « دو طرف روز » در آيهء شريفه نماز صبح و مغرب است ، و منظور از « پاسى از شب » نماز عشاء است و « زلف » كه در آيه است اولين ساعات شب است ، و بدنبال اين معنى گفته‌اند : و اينكه خداوند نماز ظهر و عصر را بيان نكرد بخاطر يكى از دو جهت بوده : يا براى اينكه مطلب آشكار و ظاهر بوده و احتياجى بذكر نداشته كه آن دو نمازهاى روزانه است ، و اين مانند آنست كه فرموده باشد : نماز را در دو طرف روز بخوان با آن نمازى كه معروف و معلوم است كه در روز بايد بخوانى . و يا براى آن بوده است كه اين دو نماز در ضمن يكى از دو طرف كه طرف آخر روز باشد ذكر شده است ، زيرا زمان نماز ظهر و عصر بعد از زوال است و از اينرو به آخر روز نزديكترند ، و خداى سبحان در آيهء ديگر فرمود : « أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ » « 1 » و منظور از « دلوك شمس » همان زوال خورشيد است . . . و اين معنايى است كه از امام باقر عليه السلام نيز روايت شده . و جمعى ديگر چون زجاج و حسن گفته‌اند : نماز دو طرف روز همان نماز صبح و ظهر و عصر است و نماز در پاسى از شب همان نماز مغرب و عشاء است ، و اينان گفته‌اند : طرف چيز بايد جزء آن باشد و معلوم است كه نماز مغرب جزء روز نيست . و حسن به همين مضمون حديثى نيز از رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله روايت كرده است كه آن حضرت فرمود : نماز در « زلف الليل » نماز مغرب و عشاء است .

--> ( 1 ) - سورهء اسراء آيهء 78 .