توبه را بر زبان جارى كردم گفت : اين سورهء فاضحه است ، زيرا هم چنان آيات ( اين سوره ) دربارهء آنان « 1 » پشت سر هم نازل شد تا جايى كه ما ترسيديم نام هيچيك از آنان را نيز باقى نگذارد ، و خلاصه بدان جهت آن را بدين اسم ناميدند كه موجب رسوايى منافقين گشت . 4 - « مبعثرة » ( كاونده ) ابن عباس گويد : وجه تسميه بدين نام آنست كه از اسرار درونى منافقان كاوش مىكند . 5 - « مقشقشه » ( رهاننده ) ابن عباس گويد : آن را بدين نام خواندند بخاطر آنكه هر كه بدان ايمان داشته باشد از نفاق و شرك رها گردد زيرا در اين سوره دعوت به اخلاص شده ، و در حديث است كه سورهء « قل يا ايها الكافرون » و سورهء « قل هو اللَّه أحد » را « مقشقشان » مىناميدند ، و اين نام به همان خاطر بود كه اين دو سوره انسان را از شرك ميرهاند . 6 - « بحوث » ( كاونده ) أبو ايوب انصارى وجه تسميهء بدين نام را نيز همان كاوش از اسرار منافقان ذكر كرده . 7 - « مدمدمة » ( نابود كننده ) چون « دمدم » به معناى هلاكت آمده و آيهء : « فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ . . . » « 2 » نيز به همين معنا است . و اين نام را سفيان بن عيينه ذكر كرده . 8 - « حافرة » ( آشكار كننده ) چون از روى مقاصد قبلى منافقين پرده برداشته و آنچه در دل مستور ميداشتند آشكار ساخت . و اين نامى است كه حسن براى اين سوره ذكر كرده . 9 - « مثيره » ( افشاننده ) بخاطر آنكه زشتيها و رسواييهاى منافقان را بر ملا سازد . و اين وجه از قتاده نقل شده است . 10 - « سورهء عذاب » و اين را حذيفة ذكر كرده - بخاطر آنكه دربارهء عذاب كافران نازل گشته . و عاصم بسندش از حذيفه روايت كرده كه گفته : مردم اين سوره

--> ( 1 ) - يعنى منافقين ( 2 ) - سورهء شمس آيهء 14 .