الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

244

تفسير مجمع البيان (فارسى)

حاتم طائى گويد : فحالفت طيئ من دوننا حلفا * و اللَّه اعلم ما كنا لهم خذلا يعنى : قوم طى قسم خورده‌اند كه آنها را خوار نسازند و خدا مىداند . اين قول صحيح نيست ، زيرا با « أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ » سازگار نيست . مقصود قبلا دربارهء قرآن سخن گفت . اكنون مىگويد : اگر كسى تابع قرآن نباشد ، گمراه است و گمراه مىكند . مىفرمايد : وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ : اين خطاب به پيامبر اما مقصود ديگران است ، برخى گفته‌اند : مقصود پيامبر و ديگران است . طاعت به معناى فرمانبردارى و اطاعت از اراده و خواست مطاع است . فرق ميان اطاعت و اجابت اين است كه در اطاعت ، مطيع رتبه‌اش پايين‌تر از مطاع است او در اجابت لازم نيست كه چنين باشد . مقصود از « أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ » كفار و گمراهان است . بيشتر مردم روى زمين را كافران و گمراهان و كمتر آنها را اهل دين و ايمان تشكيل مىدهند . خداوند متعال به پيامبر خود مىفرمايد : اگر بيشتر مردم روى زمين را اطاعت كنى ، ترا از دين خدا گمراه مىكنند . از اين آيه برمىآيد كه در دين خدا و معرفت حق به كمى و زيادى جمعيت ، اعتبارى نيست ، زيرا ممكن است حق با اقليت باشد ، نه اكثريت ، بنا بر اين اعتبار به دليل است . إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ : اين مردم مشرك در عقايد و دعوتهاى خود فقط تابع گمان هستند . وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ : آنها فقط دروغ مىگويند : برخى گويند : يعنى از روى دانش سخن نمىگويند ، بلكه از روى حدس و تخمين . ابن عباس گويد : آنان پيامبر و مؤمنين را به خوردن ميته ، دعوت مىكردند ، مىگفتند : چرا چيزى كه خودتان مىكشيد ، مىخوريد ، اما چيزى كه خدا مىكشد ، نمىخوريد ؟ ! اين بود گمراهى آنان .