الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
195
تفسير مجمع البيان (فارسى)
بيان آيه 95 - 96 قرائت اهل كوفه « جعل الليل » و ديگران « جاعل الليل » قرائت كردهاند . وجه قرائت دوم اين است كه قبل از آن « فالق الاصباح » به كار رفته . بنا بر اين اسم فاعل عطف بر اسم فاعل شده است . بديهى است كه حكم اسم اين است كه عطف شود بر اسمى مثل خودش . شاعر گويد : للبس عبائة و تقر عينى * احب الى من لبس الشفوف يعنى : پوشيدن لباس درشت و روشنى چشم ، براى من محبوبتر از پوشيدن لباس نرم است . در اينجا « تقر » را نصب داده ، تا تاويل به مصدر برده شود . وجه قرائت اول اين است كه « فالق الاصباح » نيز به معناى ماضى است . بنا بر اين ماضى عطف بر ماضى شده است . لغت فالق : شكافنده . حب : دانهها . جمع حبّه . نوى : جمع نواة ، هستهها اصباح : صبح سكن : وسيلهء آرامش حسبان : جمع حساب . برخى گفتهاند مصدر است . اعراب الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ : منصوب به « جعل » مقدّر است . « حسبانا » مفعول دوم مقصود اكنون براى مشركين به شگفتىهاى آفرينش و تدبيرهاى حيرت انگيز خود ،