فراموش نمىكنند : شهادت كافر نه در سفر قبول است و نه در حضر . زجاج نيز همين قول را اختيار كرده است . جمعى گويند : اين آيه ، دربارهء شهادت اهل ذمه : نازل شده بوده و نسخ شد . ابو عبيده همهء اين اقوال را ذكر كرده ، سپس گفته : همهء علما آيه را به اهل ذمه تفسير مىكنند و آن را غير منسوخ مىدانند . مؤيد اين قول ، اين است كه روايات بسيارى داريم كه در سورهء مائده ، آيهء منسوخ كم است و از سورهء محكم و غير منسوخ قرآن و آخرين سوره است . إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ : اگر در سفر ، مرگ شما فرا برسد . خداوند متعال مىدانست كه برخى از مردم در سفر ، مرگشان فرا مىرسد و فقط اهل كتاب ، رفيق سفر او هستند يا در بلدى مسكن مىگيرند كه دسترسى به مسلمان ندارند از اينرو فرمود : اگر در سفر باشيد و گرفتار مصيبت مرگ شويد ، و دسترسى به شاهد مسلمان نداشته باشيد ، دو نفر از غير مسلمانان را شاهد بگيريد . بنا بر اين در درجهء اول ، در سفر و حضر بايد به سراغ گواه مسلمان عادل رفت . و در درجهء دوم بايد در حال سفر از گواهان غير مسلمان استفاده كرد . تَحْبِسُونَهُما مِنْ بَعْدِ الصَّلاةِ فَيُقْسِمانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ : مقصود اين است كه آنها را بعد از نماز عصر حبس ميكنيد تا به خدا سوگند ياد كنند . وقت عصر ، بخاطر اين است كه مردم حجاز در اين وقت ، اجتماع ميكردند و سوگند ميخورند . از امام باقر ( ع ) نيز همين طور روايت شده است . راى قتاده و سعيد بن جبير و . . . نيز همين است . حسن گويد : مقصود نماز ظهر يا عصر است . ابن عباس و سدى گويند : منظور بعد از وقت نماز غير مسلمانان است ! منظور از « حبس » نگه داشتن آنها است . برخى گويند : يعنى در صورتى كه حاضر براى قسم نباشند ، آنها را وادار ميكنيد كه قسم بخورند . البته اين در صورتى است كه دربارهء شهادت آنها شك و ترديدى باشد و بترسيد از اينكه در صدد كتمان شهادت و خيانت بر آمده باشند . خطاب متوجه ورثه است . ممكن است خطاب به « قضات » و فعل مضارع به معناى امر باشد . يعنى « احبسوهما » اين نظر را ابن انبارى