شُهَداءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ » ( بقره 132 : هنگام مرگ يعقوب ، شما حاضر بوديد ؟ ) بنا بر اين مقصود اين است كه : اگر در سفر ، مرگ شما فرا رسد و بخواهيد وصيت كنيد ، بايد دو نفر عادل ، حاضر باشند و سمت وصايت آنها داده شود . علت اينكه دو نفر باشند ، اهميت مسألهء وصيت است . اين نظر ، از ابن انبارى است و قول سعيد بن جبير و ابن زيد هم همين است . 3 - همانطورى كه در مراسم « لعان » زن و مرد ميگويند : « خدا را به شهادت مى - طلبم كه راست مىگويم » در اينجا نيز اگر ورثه ، نسبت به دو وصى ، بد گمان بشوند ، آنها در اثبات صحت عمل خود ، خدا را به شهادت مىطلبند . بديهى است كه معناى اول ، قويتر و با آيه ، مناسبتر است . صاحب كتاب « نظم القرآن » گويد : شهادت ، مصدر و به معناى « شهود » و مضافى نيز در تقدير است . يعنى : عدد شاهدان در ميان شما دو نفر است . مثل « الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ » ( بقره 197 : وقت حج . ماه‌هاى معلومى است . ) إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ : هنگامى كه اسباب موت ، ظاهر شود - اعم از بيمارى يا علل ديگر - زجاج گويد : لازم نيست حتماً وصيت ، در وقت مرگ باشد . پس منظور اين است كه شخص براى موقع مرگ خود وصيت كند و بگويد : هر گاه مرگم فرا رسيد ، چنين و چنان كنيد . اثْنانِ ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ : دو نفر عادل كه پيرو دين شما باشند . أَوْ آخَرانِ مِنْ غَيْرِكُمْ : ابن عباس و سعيد بن مسيب و سعيد بن جبير و شريح و مجاهد و ابن سيرين و ابن زيد و ابراهيم گويند : يعنى دو نفر از كسانى كه پيرو دين شما نيستند . از امام باقر و امام صادق ع نيز چنين روايت شده است . بنا بر اين حرف « او » براى تفصيل است نه تخيير . زيرا مقصود اين است كه اگر به دو شاهد مسلمان دسترسى نداريد ، دو شاهد غير مسلمان به شهادت بخوانيد . حسن و زهرى و عكرمه و اصم ، گويند ، يعنى دو نفر از افراد عشيرهء خودتان يا دو نفر ديگر . زيرا عشيره و بستگان شخص به حال او با اطلاع‌ترند و وصيت را