الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

87

تفسير مجمع البيان (فارسى)

آميزش كرده‌اند ، ازدواج مكنيد . بر شما حرام است آنچه كه مردم جاهليت مرتكب مىشدند و با همسر پدر ازدواج مىكردند . اين قول از ابن عباس و قتاده و عطا و عكرمه است . طبرى مىگويد : تقدير اين است : « لا تنكحوا نكاح آبائكم » يعنى مثل پدرانتان نكاح مكنيد . بنا بر اين « ما نكح » تاويل بمصدر برده مىشود و منظور اين است كه بايد از نكاح با حليلهء پدران و هر نكاح فاسدى خوددارى كرد . در معناى اول « ما » موصول و احتياج دارد به اينكه از جمله صله ، عائدى به آن بازگردد ولى طبرى مىگويد : بهتر اين است كه « ما » مصدرى باشد چه اگر مراد نهى از ازدواج با حليلهء پدران بوده بايد بگويد : « لا تنكحوا من نكح آبائكم » يعنى با كسانى كه پدرانتان با آنها نكاح كرده‌اند ، نكاح مكنيد . از اين مطلب چنين پاسخ داده‌اند كه « ما » كنايه از جنس است و « من النساء » مفسر آن است « 1 » . مثل : « لا تاخذ ما اخذ ابوك من الاماء » يعنى كنيزانى را كه پدرت گرفته مگير . إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ : مىفرمايد ازدواجهايى كه در گذشته با همسران پدران كرده‌ايد مؤاخذه ندارد . برخى گفته‌اند ، يعنى آنچه گذشته ، به حال خود باقى گذاريد و رها مكنيد كه براى شما جايز است . بلخى مىگويد : اين قول خلاف اجماع و دين اسلام است برخى گفته‌اند : يعنى گذشته را اجتناب و ترك كنيد . اين معنى از قطرب است . برخى گفته‌اند : استثناى آنچه گذشته ، به اين ملاحظه است كه معلوم باشد كه قبلا هم اين كار براى ايشان مباح نبوده است : إِنَّهُ كانَ فاحِشَةً وَ مَقْتاً : اين كار زناست و موجب بغض پروردگار مىشود . هاء « انه » ممكن است به نكاحى كه از آن نهى شده است برگردد . يعنى : نكاح با همسر پدر

--> ( 1 ) - اگر در آيهء شريفه « من النساء » ذكر نشده بود احتمال طبرى قابل توجيه بود . لكن با توجه به اين كلمه و تفسير آن از « ما نكح » كاملا روشن است كه مراد همان معنىهاى اول است و دستور مىدهد كه آن سنت جاهليت را ترك كنند و با همسران پدران ازدواج ننمايند .