الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
175
تفسير مجمع البيان (فارسى)
بنا بر اين مىخواهد آنها را مذمت كند كه هرگز رستگار نمىشوند . ابو الجارود اين مطلب را از امام باقر نقل كرده است . 3 - فراء ، ابو القاسم بلخى و حسين بن على مغربى گويند : منظور اين است كه صورت آنها را مثل صورت بوزينگان مىسازيم و در آن موى مىرويانيم 4 - ابن زيد گويد : يعنى آثار ايشان را از سرزمينهاى مسكونى آنها كه حجاز است محو مىكنيم و آنها را به عقب يعنى جايگاه اصلى خود ، شام برمىگردانيم . وى آيه را حمل كرده است بر تبعيد بنى النضير به اريحا و اذرعات شام . ولى اين معنى از همه بعيدتر است زيرا بر خلاف ظاهر است . اگر گفته شود ، بنا بر قول اول ، چرا خداوند به وعدهء خود عمل نكرد ؟ در پاسخ آن چند وجه ، ممكن است گفته شود : 1 - اين مطلب در صورتى متوجه ايشان مىشد كه هيچيك ايمان نمىآوردند ولى از آنجا كه دستهاى از آنان مثل عبد اللَّه بن سلام ، ثعلبة بن شعبه ، اسد بن ربيعه ، اسعد بن عبيده ، مخريق و . . . ايمان آوردند و كعب نيز در ايام عمر ايمان آورد ، عذاب از ديگران نيز برداشته شد و براى آخرت ايشان باقى ماند ، وانگهى خداوند فرمود : يا اين كار مىكنيم يا آنها را هم چنان كه « اصحاب سبت » را لعن كرديم ، لعن مىكنيم و خداوند آنها را لعن كرد 2 - اين مطلب در آخرت تحقق مىيابد زيرا نفرموده است كه كيفر آنها تعجيل مىشود و در دنيا صورت مىگيرد . اين وجه از بلخى و جبايى است 3 - مبرد گويد : اين مطلب هنوز هم به قوت خود باقى است و محو آثار صورت تا پيش از قيامت در انتظار يهود است و خداوند آنان را مسخ خواهد كرد . أَوْ نَلْعَنَهُمْ : آنها را خوار مىكنيم و به عذاب عاجل گرفتار مىسازيم چنان كه ابو مسلم گويد . برخى گفتهاند : يعنى آنها را به شكل بوزينگان مسخ مىكنيم . كَما لَعَنَّا أَصْحابَ السَّبْتِ : سدى و قتاده گويند : يعنى چنان كه ما لعنت كرديم كسانى را كه در روز شنبه تعدى و نافرمانى كردند . علت عدول از خطاب به غيبت ، اين است كه : براى تصرف در كلام است چنان كه مىگويد : « حَتَّى إِذا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ . . . » در اينجا مردم را مخاطب كرده ، گويد : زمانى كه در كشتى بوديد . سپس به كنايه و غيبت از آنها ياد كرده گويد : « وَ جَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ » ( سوره يونس 22 يعنى : و بادى خوش آنها