الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
6
تفسير مجمع البيان (فارسى)
نمازهاى واجب جز بجانب قبله خوانده نميشود . و اين معنا از پيشوايان ما روايت شده فرمودند : پيامبر خدا هنگامى كه بجنگ خيبر ميرفت و زمانى كه از مكّه برميگشت بر همان مركب نماز گزارد و بهر طرفى كه متوجه ميشد او نيز متوجّه ميگرديد و - ركوع و سجود - را بطور اشاره انجام داد و كعبه را پشت سر قرار داد ، و از جابر روايت شده كه گفت : پيامبر خدا گروهى را بجنگ فرستاد كه من نيز با آنان بودم در اثر تاريكى قبله را تشخيص نداديم گروهى از ما گفتند : ما قبله را شناختيم آن اينجا جانب شمال است پس به همان طرف نماز گزارده و خطوطى ترسيم نمودند - كه جاى نماز مشخص باشد - و برخى ديگر گفتند : قبله اينجا جانب جنوب است و خطوطى به همان طرف كشيدند ، پس از طلوع خورشيد و فرا رسيدن صبح معلوم گشت تمام آن خطوط بجانب غير قبله بوده است پس از بازگشت از سفر از پيامبر خدا در بارهء اين جريان پرسش نموديم او سكوت كرد و سپس خداوند اين آيهء شريفه را نازل نمود . تفسير : وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ . . . - و براى خدا است مشرق و مغرب . منظور اين است : كه مشرق و مغرب ملك خداوند است . و برخى گفتهاند : مراد اين است كه خداوند هستى دهنده و ايجاد كنندهء آن دو است . و پارهاى معتقدند : منظور اين است : خداوند متصدّى طلوع دادن خورشيد از مشرق و غروب دادن آن از مغرب است فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ . . . - پس بهر جانب متوجّه شويد آنجا وجه خدا است . حسن و مجاهد و قتاده ميگويند : يعنى بهر سوى صورت خود را بگردانيد - و حذف كردن مفعول براى معلوم بودن آن است - همان سوى وجه و قبلهء خداوند است و « وجه » و « جهت » و « وجهه » به معناى قبله است و مانند آن « وزن » و « زنه » است و عرب مقصودى را كه انسان به او توجّه مىكند وجه مىنامد شاعر ميگويد :