محمد بن جرير الطبري (مترجم: جمعى از علماء در نيمه دوم قرن چهارم)

مقدمه 6

جامع البيان عن تأويل آي القرآن (تفسير طبرى) (فارسى)

در مقدمهء مجلّد چهارم نسخهء بريتيش ميوزيم به اختصار وصف شده است . كليهء اوراق عكسى اين نسخه وقتى از لندن به طهران رسيد كه چاپ كتاب در شرف اتمام بود با اين همه در مقابلهء صفحات آخر مفيد افتاد . در اين نسخه‌ها عبارات ترجمه و تفسير بيش و كم اختلاف دارد امّا مطلب و موضوع و عنوان و ترتيب در همه يكسان و هم آهنگ است . گذشته از اختلاف قراءت‌ها و روايت‌ها ، و نارسايى و جاى جاى نادرستى ترجمهء آيات ؛ در بسيارى از مطالب تاريخى و مخصوصا در اعلام و اسامى خاص اشتباهاتى روشن است كه نسخهء متن ازين همه بهرهء تمام دارد . چنان كه در مقدمهء مجلّد اوّل اشاره شده نخست تصميم اين بود كه اشتباهات و اغلاط آشكارا و مسلّمى كه در نسخهء متن مشاهده مىافتد تصحيح كند امّا مصلحت و امانت ايجاب كرد كه مطلقا ازين نظر چشم بپوشد و نسخهء متن را بىكمترين دخل و تصرّف و بىهيچ تحريف و تغيير ، درست يا نادرست هم چنان كه هست نقل كند ، و چنين كرد ، زيرا اگر بناى كار بر تصحيح نهاده مىشد اندك اندك و خواه و ناخواه در متن آشفتگىها و دگرگونىهايى راه مىيافت كه در نتيجه تأليفى على حده از كار درمىآمد و منظور اصلى كه نگاهبانى نسخه‌اى اصيل است حاصل نمىشد ، و بارى از اين كه با كمال احتياط نهايت رعايت در حفظ امانت شده است پشيمانى نيست ، و گر چه مورد سرزنش و اعتراض واقع شود . غير از هفت مجلّد متن ، مجلّدى ديگر در دست تهيه و تنظيم است كه مشتمل خواهد بود بر : فهرست اعلام ، فرهنگ لغات ، تفسير بعضى