* * * و نماز ، تمامتِ بود و نبودِ او بود « 1 » ؛ چندان كه عالِمِ عارف ، مرحوم آيت الله سيد احمد فهرى زنجانى « در نامه‌اى براى نگارنده ، در احوالِ حضرت آيت الله قاضى » چُنين مرقوم فرمود : . . . روزى ديگر كه در محضر [ شان ] بودم ، فرمودند : « دو سه روز است در اين فكرم كه اگر در بهشت نگذارند ما نماز بخوانيم ، چه بكنيم ؟ ! » « 2 » * * * از بررسى گهر گفتارهاى آيت الله قاضى ( ره ) برمىآيد كه : 1 . در اداى فرايض - از جمله نماز - بايد از شتاب‌زدگى پرهيز كرد « 3 » ؛ 2 . و در عين حال ، نبايد چندان با تأنّى باشد ، كه حالتِ ريا و تظاهر گيرد « 4 » ؛ 3 . نماز ، بايد با خضوع و خشوع همراه باشد ؛ « 5 » 4 . بايد از نماز ، تحفّظ كرد ؛ و چُنين بود كه « كيفيت نماز ايشان ، حتّى در سخت‌ترين سال‌هاى بيمارى آخِرِ عمرش تغيير نكرد . . . بنده [ ى خداوند ] در سير و سوك خود از تكبيرة الاحرام شروع مىكند و به سَجده - كه آخِرين مراتبِ سير و سلوك است - مىرسد ؛ در آن حال ، تمام تعينات را رها مىكند و به مرتبه‌ى فناى مطلق در عبوديت مىرسد . « 6 » » الفباى عاشقى « 7 » « آقاى قاضى از پدرم مىخواهد كه يك دوره فقه بخوانند . پدرم فرمودند : قبول كردم و رفتم خدمت‌شان . از كتاب صلات شروع كرد ، امّا وقتى روايات درباره‌ى نماز را مىخواند ، بسيار ملتهب مىشد ؛ چون نماز براى آقاى قاضى خيلى مهم و عجيب بود . . . روايات را كه مىخواند ، گريه مىكرد . من ديدم آيا اين درسِ خارج فقه است ، يا عرفان . »

--> ( 1 ) - همان ، ص 39 . از آيت الله حاج سيد محمّد حسين حسينى طهرانى ( ره ) نيز مىخوانيم . « وى به شاگردان خود ، دستور داده بود كه چنانچه در بين نماز ، يا قرائت قرآن ، يا در حال ذكر و فكر براىشما پيشامدى كرد و صورتِ زيبايى را ديديد ، و يا بعضى از جهاتِ ديگرِ عالَم غيب را ، مشاهده كرديد ، توجّه ننماييد و دنبالِ عمل خود باشيد . » ؛ مِهرِ تابان ، ص 3 . ( 2 ) - كه حضرتش مىفرمود : « تمام هَمّ و غمِ دنيا ، نزدِ ما ، تا اوّلِ الله‌اكبرِ نماز است ! » ؛ فيض حضور ، ص 88 ؛ به نَقل از : مرحوم آيت الله سيد احمد فهرى . ( 3 ) - فيض حضور ، ص 188 . ( 4 ) - حضرت آيت الله قاضى ، چُنين فريضه‌ها و نمازى را « بازارى » ( عوامانه ) مىناميدند ؛ آيت‌الحق ، ج 2 ، ص 73 . ( 5 ) - همان . ( 6 ) - مرحوم آيت الله سيد عبدالكريم كشميرى مىفرمود : آيت الله قاضى « وقتى در حرم اميرالمؤمنين ( ع ) نماز مىخواند ، بسيار متواضعانه م‌خواند . او خدايى و ملكوتى بود و اهلِ زمين نبود . » ؛ شيدا ، ص 265 . ( 7 ) - آيت‌الحق ، ج 1 ، ص 432 - 433 ؛ با اندكى تلخيص و تصرّف . نوشتنى است كه در مقوله‌ى سَجده - در احوال عبادى آيت الله قاضى - بايد از دو منظر به آن پرداخت : 1 . واپسين سَجده در نماز ؛ 2 . سَجده‌هاى طولانى در تعقيباتِ نماز .