شب . » « 1 » البته شب زنده دارى تا آنجا مهم است كه خداوند متعال مقام محمود را به پيامبر عزيزش به خاطر شب زنده دارى و تهجد عنايت فرمود : « و من اليل فتهجّد به نافله لك عسى ان يبعثك ربك مقاما محمودا » « 2 » پاسى از شب را از خواب برخيز و نماز به پا دار باشد تا پروردگارت تورا به مقام محمود برانگيزد . اصولا براى كسى كه عاشق و دلداده خداى مهربان است بهترين لحظه ى ديدار معشوق شب است . حضرت استاد علامه حسن زاده آملى مى فرمايد : « ليلى كه معشوق مجنون است از ليل يعنى شب مشتق شده است . » يكى پرسيد از آن بيچاره مجنون * كه اى از عشق ليلى گشته دلخون به شب ميلت فزون تر هست يا روز * بگفتا : گرچه روز است عالم افروز و ليكن با شبم ميل است خيلى * كه ليل است و بود هم نام ليلى امام صادق عليه السلام فرمود : « از جمله برنامه هايى كه به موسى بن عمران وحى شده اين است كه : يابن عمران ! كذب من زعم انه يحبنى فاذا جنّه الليل نام عنى اليس كل محب ، يحب خلوت حبيبه ؟ اى پسر عمران دروغ مى گويد كسى كه گمان مىكند مرا دوست دارد و ليكن هنگامى كه شب فرا مى رسد مى خوابد مگر نه اين است كه هر محبى دوست دارد با محبوبش خلوت كند ؟ يابن عمران ! انا مطلعٌ على احبائى اذا جنّهم الليل حولت ابصارهم من قلوبهم و مثلت عقوبتى بين اعينهم يخاطبونى عن المشاهده و يكلّمونى عن الحضور . » « 3 » اى پسر عمران ! من آگاه هستم بر دوستانم هنگامى كه شب فرا مى رسد متغيرمى شوند مثل اينكه از جا كنده مىشوند و سختگيرى مرا در برابر چشمانشان مجسم مى كنند . مرا مخاطب قرار مى دهند مثل اينكه مرا مشاهده مى كرده و با من از نزديك تكلم مى كنند . 7 - محاسبه و مراقبه : يكى از دستورات مهم و تاثيرگذار در سير و سلوك محاسبه و مراقبه است . از اين رو حضرت آيه الله قاضى طى دستورالعمل خود به شاگردانش مى فرمايد : « پس ملازم باشيد به مراقبه صغرى و كبرى و محاسبه و معاقبه ى نفس به آنچه كه شايسته است . » « 4 » منظور از مراقبه صغرى محاسبه نفس است . از جهت صدور گناه . و خطا حتى ترك مستحبات و ارتكاب مكروهات و مراقبه كبرى دوام ذكر و توجه و عدم غفلت در حد امكان است . محاسبه و مراقبه از نفس به قدرى مهم است كه امام كاظم عليه السلام فرمودند : « ليس

--> ( 1 ) - بحارالانوار - ج 70 - ص 15 ( 2 ) - اسوه‌ى عارفان - ص 136 ( 3 ) - بقره - 284 ( 4 ) - اسراء - 14