جمعى از نويسندگان
369
مجموعه مقالات برگزيده كنگره بزرگداشت آيت الله سيد على آقا قاضى (ره) (فارسى)
كه به عنوان تفسير برخى از آيات در ذيل آنها بيان مى دارند ، و همچنين خضوع و خشوع و رعايت ادب و جوانب احتياطى كه در ارائه نظر خويش در كنار نظر ديگر مفسران ارائه مىكند ، و حتى در برخى مواقع از جهت عرفان و اخلاق ، و يا از جهت طهارت قلب و تزكيه نفس ، همه و همه حاصل تربيت و تعليمات خاص ونابى است كه از جانب استاد خود ، آية الله سيد على آقا قاضى دريافت نموده اند ، كه نه تنها در اعمال و كردار و رفتار ايشان تاثير گذار بوده است بلكه در تفسر الميزان نيز انعكاس يافته است . در زير به بررسى و تحليلِ برخى از اين آيات خواهيم پرداخت . در سوره مباركه المائده ، ذيل آيه 93 ، بحث مفصلى درباره تقوى رفته است . در آنجا بيان شده است كه تقوى علاوه بر قيوميت يك مقام خاص دينى و معنوى داراى يك حالت روحى خاص نيز مى باشد و بلكه داراى حالتى است روحى كه شامل تمامى مقامات معنوى مىشود . به اين معنا كه براى هر درجه و مقامى از مقامات معنوى تقوايى است مخصوص به خود آن مقام . ( الميزان ، ج 6 ، ص 129 ) . و يا در همين آيه به غير از نظر خودشان ، چندين نظر مختلف را درباره تقوى يادآور مى شوند كه بيش از هفت نظر است و اين مطلب يعنى در عين تسلط ايشان بر معناى تقوى در آيه شريفه ، كمال خضوع علمى و ادب و انصاف و جوانب احتياط را به خوبى رعايت نموده اند . و اين خود حكايت از تاثيرات تربيتى علامه قاضى بر علامه طباطبايى است . درهمين باره مىتوان مراجعه زياد ايشان به منابع مختلف را خاطر نشان شد ، كه در كتاب « روش علامه طباطبايى در تفسير الميزان » منابع الميزان را در كل بيش از 150 منبع دسته اول معرفى مىكند ( الاوسى ، 1381 ، صص 87 - 124 ) . مثال در اين باره اينكه در ذيل آيه 83 سوره مباركه المائده درباره يك بحث روايى بيش از پنج منبع مختلف استفاده كرده اند كه از آن جمله تفسير عياشى ، كافى كلينى ، تفسير قمى ، عيون اخبار الرضا ، مجمع البيان و . . . مى باشند . يا آنجا كه حرف از مراتب ايمان مى زند ، در نهايت ايمان را كار دل و بالاتر از تصديق منطقى مىداند . ( ر . ك : فياضى ، 1384 ، ص 11 ) بحث در باره تجرد نفس كه در آنجا بيان مى دارد « آدمى پس از مرگ تمامى شخصيتش از بين نمى رود و باز هم زنده است » و در ادامه يك بحث عرفانى و نفسانى و فلسفى مفصل در آنجا رخ مىدهد . ( الميزان ، ج 1 ، ص 350 به بعد . ذيل آيه 153 - 157 ، سوره مباركه البقره )