روش الگويى ، موعظه ، توبه ، ابتلا و امتحان ، مراقبه و محاسبه ، تشويق و تنبيه ( دلشاد تهرانى ، 1383 ، صص 366 - 241 ) ؛ تركيبات متفاوتى كه همراه با تربيت به كار مىبندند مانند تربيت بدنى و تربيت قلب ( پژوهشكده‌ى تحقيقات اسلامى ، بىتا ، آنلاين ) ، تربيت اخلاقى ( فرمهينى فراهانى ، 1388 ) تربيت عقلانى « 1 » ( مرزوقى و صفرى ، 1386 ) ، تربيت دينى ، تربيت عرفانى ، تربيت اجتماعى ، تربيت جنسى ، تربيت عاطفى ( بهشتى ، 1388 ) ادبيات اين بحث را از نگاه اسلامى بسيار غنى و پربار ساخته و طيفى از نظريات و الگوهاى نظرى در تربيت اسلامى شكل داده است . ( قنديلى و عالى ، 1390 ) اما در مجموع ، بررسى گذراى اين ادبيات گسترده نشان مىدهد بيشتر تفاوت‌ها در الفاظ و گزاره‌هاست نه در مبانى و معانى تربيت . بنابراين ، واژگان يادشده تقريبا به‌طور يكسان ، يك معنا را بازتابانده و همان معنا در اين نوشتار نيز مورد استفاده و كاربرد و منظور نظر است . معنويت اين واژه را وصف‌ناپذير توصيف نموده‌اند ( فرهنگى و رستگار ، 1385 ) شايد از اين جهت كه سهل و ممتنع بوده و در حالىكه هر يك از افراد بشر به اقتضاى فطرت خود ، دركى و برداشتى و شناختى كمينه از آن دارد به‌دليل درونى و شهودىبودن ، امكان تعريف و ساختاربندى آن را در قالب واژگان و گزاره‌ها ندارد . با اين وجود ، تعريفى كه از بررسى تعاريف متفاوت براى معنويت ارايه شده به اين شرح است : تلاشى در جهت پرورش حساسيت نسبت به خويشتن ، ديگران ، موجودات غير انسانى و خدا يا كندوكاوى در جهت آن‌چه براى انسان‌شدن مورد نياز است و جستجويى براى رسيدن به انسانيت كامل . ( همان ) بسيارى از واژگان اين تعريف اگر در گفتمانى دينى ( اسلامى ) و بافت ذهنىاى مذهبى ، قرار نگيرد جاى بحث و بررسى و ارايه‌ى نظر دارد كه در اين موضع ، جاى طرح آن نيست اما در چارچوب‌هاى يادشده مىتوان آن را براى كاربست در نوشتار حاضر پذيرفت . تربيت معنوى نسبت بين تربيت دينى و معنوى و اينكه كدام ، بستر و زمينه‌ساز ديگرى است يا جهت حركت از كدام به كدام است مورد توافق نيست ( بهشتى ، 1388 و سلحشورى ، 1390 ) اما

--> ( 1 ) - رويكرد عقلانى به تربيت نيز وجود دارد كه در كنار رويكردهاى شهودى ( تجربت انديش ) و مبتنى برعادت ، مبنا و بنيانى عقلى براى نهادينه‌سازى باورهاى دينى را مىجويد .